Tên chính thức: Tòa án Quân sự Quốc tế (International Military Tribunal - IMT).
Thời gian: Từ ngày 20/11/1945 đến ngày 01/10/1946.
Địa điểm: Cung điện Công lý, thành phố Nuremberg (Nürnberg), Đức.
Mục đích: Xét xử những lãnh đạo cao cấp nhất của Đức Quốc xã về các tội ác gây ra trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.
2. Bối cảnh lịch sử
Sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc, phe Đồng minh (gồm Mỹ, Anh, Liên Xô và Pháp) quyết định không xử bắn ngay lập tức các lãnh đạo Đức Quốc xã mà tổ chức một phiên tòa công khai.
Tại sao chọn Nuremberg? Mặc dù Berlin là thủ đô, nhưng Nuremberg được chọn vì hai lý do chính:
Cung điện Công lý tại đây còn khá nguyên vẹn và có nhà tù đi kèm.
Nuremberg từng là nơi tổ chức các đại hội đảng khổng lồ của Đức Quốc xã, nên việc xét xử tại đây mang ý nghĩa biểu tượng cho sự sụp đổ của chế độ này ("Cái nôi của Đức Quốc xã cũng là mồ chôn của nó").
3. Cơ cấu tổ chức
Phiên tòa là sự hợp tác pháp lý chưa từng có giữa các cường quốc với các hệ thống luật pháp khác nhau:
Thẩm phán và Công tố viên: Đến từ 4 nước: Hoa Kỳ, Anh, Liên Xô và Pháp.
Trưởng công tố Hoa Kỳ: Robert H. Jackson (một nhân vật chủ chốt trong việc thiết kế khuôn khổ pháp lý của phiên tòa).
4. Các tội danh (Cáo trạng)
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, các khái niệm pháp lý này được áp dụng ở quy mô quốc tế. Các bị cáo bị truy tố dựa trên 4 tội danh chính:
Âm mưu (Conspiracy): Tham gia vào một kế hoạch chung hoặc âm mưu để thực hiện các tội ác chống lại hòa bình.
Tội ác chống lại hòa bình (Crimes Against Peace): Lên kế hoạch, chuẩn bị, khởi xướng hoặc tiến hành chiến tranh xâm lược.
Tội ác chiến tranh (War Crimes): Vi phạm các quy tắc chiến tranh (giết tù binh, phá hủy không cần thiết các thành phố, cướp bóc...).
Tội ác chống lại loài người (Crimes Against Humanity): Các hành vi tàn bạo như giết người, hủy diệt, nô lệ hóa, trục xuất và các hành vi vô nhân đạo khác đối với dân thường (bao gồm cả nạn diệt chủng Holocaust).
5. Diễn biến và Các bị cáo chính
Có tổng cộng 24 lãnh đạo cao cấp bị truy tố trong phiên tòa chính (IMT). Trong đó:
Adolf Hitler, Heinrich Himmler, và Joseph Goebbels không bị xét xử vì đã tự sát trước khi chiến tranh kết thúc.
Robert Ley tự sát trước khi phiên tòa bắt đầu.
Gustav Krupp được xác định không đủ sức khỏe để hầu tòa.
Martin Bormann bị xét xử vắng mặt (sau này xác định đã chết).
Như vậy, có 21 bị cáo thực sự đứng trước vành móng ngựa.
Các bị cáo nổi bật:
Hermann Göring: Thống chế Đế chế, nhân vật quyền lực số 2 sau Hitler.
Rudolf Hess: Phó Quốc trưởng (Phó của Hitler).
Joachim von Ribbentrop: Bộ trưởng Ngoại giao.
Wilhelm Keitel: Thống chế, Chỉ huy trưởng Bộ Tư lệnh Tối cao quân đội Đức.
7. Di sản và Ý nghĩa lịch sử
Phiên tòa Nuremberg để lại những di sản to lớn cho nhân loại:
Nguyên tắc Nuremberg: Xác lập nguyên tắc rằng "Tuân theo mệnh lệnh cấp trên" không phải là lý do để miễn trừ trách nhiệm đối với tội ác chiến tranh. Mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm cho hành động của mình.
Khái niệm "Diệt chủng": Mặc dù thuật ngữ này chưa được dùng chính thức trong bản án, nhưng phiên tòa đã đặt nền móng cho việc công nhận "Tội ác diệt chủng" là một tội ác quốc tế.
Tiền đề cho Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC): Nuremberg là mô hình đầu tiên cho các tòa án quốc tế sau này như Tòa án xét xử tội phạm ở Nam Tư cũ, Rwanda và sự ra đời của ICC tại The Hague.
Tiến bộ kỹ thuật: Đây là lần đầu tiên hệ thống phiên dịch đồng thời (simultaneous interpretation) qua tai nghe được sử dụng quy mô lớn (dịch tức thời giữa tiếng Anh, Đức, Nga, Pháp).
Bộ quy tắc Nuremberg: Từ các phiên tòa xét xử bác sĩ sau đó, "Bộ quy tắc Nuremberg" về đạo đức y khoa ra đời, quy định cấm thử nghiệm trên người mà không có sự đồng thuận.
8. Kết luận
Phiên tòa Nuremberg không chỉ là sự trừng phạt của kẻ chiến thắng đối với kẻ bại trận, mà là nỗ lực đầu tiên của nhân loại nhằm thiết lập một trật tự pháp lý toàn cầu, nơi những tội ác tàn bạo nhất phải bị trừng trị, bất kể thủ phạm là ai hay giữ chức vụ gì.
