QUAN VŨ TRUYỆN
Quan Vũ tự Vân Trường, trước có tự là Trường Sinh, người ở huyện GiảiLương quận Hà Đông. Sau (có tội) bỏ xứ lưu lạc đến Trác Quận. Tiên chủtập hợp mọi người trong vùng(5), Vũ với Phi cũng theo hầu. Tiên chủ làmBình Nguyên tướng, lấy Vũ-Phi làm Biệt bộ tư mã, chia nhau thống lĩnh bộkhúc(6). Tiên chủ cùng với hai người ngủ cùng giường, tình thân thiết nhưhuynh đệ. Khi có việc công, hai người đứng hầu trọn ngày, mọi thứ đều doTiên chủ chu toàn, chẳng tị hiềm gian khổ.Thục ký viết: Tào công cùng với Lưu Bị vây Lã Bố ở Hạ Bi (Phì), Bố saiTần Nghi Lộc đến cầu cứu, Quan Vũ bày tỏ với Tào công, xin được lấyngười ấy làm vợ, Công ưng cho. Bố bị phá, Vũ lại tỏ ý với Công. Công ngờrằng người ấy hẳn có nhan sắc, mới sai đón trước về xem, thầm tính giữ lạikhông cho đi, Vũ trong lòng bất an. Việc ấy sách Nguỵ thị Xuân Thu cũngkhông nói khácTiên chủ đánh úp Từ châu của Thứ sử Xa Trụ, sai Vũ giữ thành Hạ Bi, coiviệc Thái thú,Nguỵ thư chép:lấy Vũ đốc xuất việc ở Từ châu,Bị thân đến Bái huyện.Năm Kiến An thứ năm, Tào công Đông chinh, Tiên chủ thua chạy sangvới Viên Thiệu, Tào công bắt được Vũ đem về, bái làm Thiên tướng quân,ban cho lễ cực hậu. Thiệu sai Đại tướng quân(7) Nhan Lương đánh Đôngquận Thái thú Lưu Diên ở Bạch Mã thành, Tào công sai Trương Liêu cùngvới Vũ làm tiên phong đánh lại. Vũ trông xa thấy Lương ở dưới lọng chỉhuy, liền ra roi quất ngựa xông tới đâm chết Lương giữa vạn quân, chém lấythủ cấp rồi quay về, chư tướng của Thiệu chẳng ai dám làm gì, Bạch Mãđược giải vây. Tào công liền phong cho Vũ làm Hán Thọ đình hầu. Lúctrước, Tào công thấy Vũ là người hùng tráng, muốn tỏ ý lưu lại lâu dài, mớibảo Trương Liêu rằng: “Khanh hãy lấy cái tình của ta đến ướm hỏi y xem.”Liêu liền lấy ý ấy ra hỏi Vũ, Vũ thở dài nói: “Ta biết Tào công đãi ta rất hậu,nhưng ta đã chịu hậu ân của của Lưu tướng quân, thề cùng sống chết, chẳngthể bội ước. Ta thà chết chứ chẳng ở lại được, ý ta muốn lập công để báo ơnTào công rồi sẽ ra đi”. Liêu đem lời của Vũ về báo lại với Tào công, Tàocông cảm nghĩa ấy.Phó Tử viết: Liêu muốn bẩm với Thái tổ, lại sợ Thái tổ giết Vũ, khôngbẩm, lại sợ trái đạo quân thần, bèn than thở rằng: “Tào công, là chúa ta; Vũ,là anh em của ta.” Đành phải báo lại. Thái tổ nói: “Thờ chúa không quêngốc, thật là nghĩa sĩ thiên hạ vậy. Khi nào thì người ấy sẽ đi?” Liêu đáp: “Vũchịu ơn sâu của chúa công, nhất định lập công báo đáp rồi mới ra đi.”Tới khi Vũ giết Nhan Lương, Tào công biết Vũ tất bỏ đi, bèn tặng thưởngthêm rất hậu. Vũ liền gói ghém hết những đồ thưởng để lại, viết thư cáo từ,rồi đi đến chỗ Tiên chủ ở bên quân Viên. Tả hữu muốn đuổi theo, Tào côngnói: “Người ấy bỏ đi vì chủ, chớ nên đuổi theo.”Thần là Tùng Chi cho rằng Tào công biết Vũ chẳng ở lại mà khen ngợichí khí ấy, khi Vũ bỏ đi mà chẳng sai người đuổi theo ấy là nghĩa, lại tự chorằng mình chưa đủ sự rộng lượng của bậc bá vương, ai có thể làm được nhưvậy? ấy thật sự là Tào công đã sử xự cao đẹp vậy.Vũ theo Tiên chủ tới chỗ Lưu Biểu. Biểu chết, Tào công bình định Kinhchâu, Tiên chủ từ Tương Phàn vượt sông chạy về phương Nam, sai Vũ lĩnhthuỷ quân đốc xuất mấy trăm thuyền chiến hẹn gặp nhau ở Giang Lăng. Tàocông đuổi kịp (Bị) ở Đương Dương Tràng Bản, Tiên chủ chạy rẽ sang bếnHán Tân, vừa hay gặp chiến thuyền của Vũ ở đó, mới cùng nhau đến HạKhẩu.Thục ký chép: Lúc trước, Lưu Bị ở đất Hứa cùng với Tào công đi săn.Trong khi săn bắn, mọi người tản mát, Vũ khuyên Bị giết Công, Bị khôngnghe. Khi ở Hạ khẩu, lúc phiêu dạt trên sông, Vũ giận nói: “Ngày trước lúcđi săn, ví như theo lời Vũ này, thì ngày nay có đâu khốn cùng như thế.” Bịnói: “Ấy bởi bấy giờ cũng vì việc quốc gia mà tiếc (Tháo) đấy thôi; thuậnđạo trời mà phụ chính, ấy là muốn yên ổn nên chẳng gây việc thị phi(8)vậy.”Thần là Tùng Chi thấy sau này Bị với Đổng Thừa cùng kết mưu(9), chỉ khiviệc bị tiết lộ chẳng nên việc, mới nói rằng vì việc quốc gia mà tiếc Tàocông, nói như thế sao được! Vũ quả thực khuyên Bị như thế mà Bị chẳngbằng lòng, bởi bên cạnh Tào công có kẻ tâm phúc thân thích, quân sỹ đôngđảo, việc đề phòng dẫu chẳng nghiêm ngặt, nhưng việc cũng chẳng dễ làmvậy; Tào dù có bị giết, nhưng bản thân cũng khó thoát chết, tính ra thì có chỉthế, sao nói là đau tiếc vậy! Việc đã qua rồi, mới nói thác ra để tỏ vẻ chínhđáng vậy.Tôn Quyền phát binh giúp Tiên chủ cự Tào công, Tào công dẫn binh luivề. Tiên chủ thu được các quận Giang Nam, bèn phong thưởng cho nhữngngười có công, lấy Vũ làm Tương dương Thái thú, Đãng khấu tướng quân,đóng giữ Giang Bắc. Tiên chủ sang Tây bình định Ích châu, trao cho Vũ đốctrách mọi việc ở Kinh châu. Vũ nghe tin Mã Siêu theo hàng, chẳng phảingười cũ(10), lại nắm tước vị cao. Vũ gửi thư cho Gia Cát Lượng, hỏi Siêu lànhân tài thế nào mà được đứng vào hạng ấy. Lượng đã hiểu Vũ từ trước, bènphúc đáp thư rằng: “Mạnh Khởi kiêm tài văn võ, hùng liệt hơn người, là hàokiệt một đời, ví như Kình-Bành(11), xứng đáng tranh tài cao thấp với DựcĐức, chẳng thể so sánh được với ông Râu dài tuyệt luân siêu quần(12)vậy”.Vũ vốn có bộ râu dài rất đẹp, nên khi thấy Lượng khen vậy rất lấy làm thíchthú. Vũ xem thư xong vô cùng đắc ý(13), lại đưa thư cho các tân khách cùngxem.Vũ từng bị trúng tên, bắn xuyên cánh tay trái, sau vết thương tuy đã khỏi,mà mỗi lúc mưa dầm trở gió, xương cốt vẫn thường đau nhức, thầy thuốcchẩn đoán rằng: “Mũi tên có thuốc độc, chất độc ấy thấm vào xương cốt, giờphải khoét thịt ở cánh tay bị thương, nạo xương trừ bỏ chất độc, rồi sau mớiđiều trị được gốc bệnh.” Vũ liền duỗi tay sai thầy thuốc chữa trị. Lúc ấy Vũđang cùng chư tướng uống rượu nói chuyện, huyết trên cánh tay chảy đầmđìa như rót, cơ hồ đầy cả chậu, mà Vũ vẫn cắt thịt nướng uống rượu, cườinói như không.Năm thứ hai mươi bốn (Kiến An), Tiên chủ xưng làm Hán Trung Vương,phong Vũ làm Tiền tướng quân, ban cho tiết việt. Năm ấy, Vũ xuất binhđánh Tào Nhân ở Phàn thành. Tào công sai Vu Cấm đến giúp Nhân. Đếnmùa thu, có mưa lớn, nước sông Hán ngập mênh mông, bảy cánh quân doCấm đốc suất đều bị dìm trong nước. Vu Cấm hàng Vũ, Vũ lại chém chếtđược tướng quân Bàng Đức. Các xứ Lương, Giáp, Lục(14)đều có ý ngấmngầm hưởng ứng Vũ, kết lập bè đảng, Vũ oai chấn cả Hoa Hạ. Tào công tínhchuyện dời về Hứa Đô để tránh mũi nhọn của địch, song Tư mã Tuyênvương và Tưởng Tế cho rằng Quan Vũ nếu đắc chí, Tôn Quyền ắt hẳn chẳngchịu yên. Nên sai người khéo léo khuyên nhủ Quyền đánh tập hậu, hứa hẹnrằng sẽ cắt hẳn Giang Nam phong cho Quyền, như thế tự nhiên Phàn thànhsẽ được giải vây. Tào công nghe theo. Nguyên khi trước, Quyền sai sứ đếntác thành(15)cho con trai của mình và con gái Vũ, Vũ chửi mắng nhục mạ sứgiả, không đồng ý hôn sự, Quyền rất tức giận.Điển lược viết: Vũ vây Phàn thành, Quyền sai sứ đến xin xuất binh giúpđỡ, song Quyền chẳng vội vã tiến binh, chỉ phái quan chủ bạ đến báo cho Vũbiết. Vũ giận vì đợi lâu, lại bởi lúc ấy mới bắt được bọn Vu Cấm, bèn mắngrằng: “Tặc tử sao dám vậy, ví như lấy xong Phàn thành, ta chẳng thể diệt hắnư!” Quyền nghe nói vậy, biết Vũ coi rẻ mình, mới vờ viết thư tạ lỗi với Vũ,hứa sẽ xuất binh.Thần Tùng Chi cho rằng Kinh-Ngô dẫu ngoài mặt hoà nhau, mà bêntrong có ý nghi ngờ phòng bị lẫn nhau, việc Quyền đánh lén Vũ, tất giấu kínchẳng hở ra. Lại xét Lã Mông truyện rằng: “Giấu tinh binh trong khoangkín, sai mặc áo trắng cầm mái chèo, giả dạng làm khách buôn”, nói ra nhưthế, thì Vũ chẳng cầu sự giúp đỡ của Quyền, Quyền ắt hẳn chẳng nói với Vũlà bấy giờ sẽ xuất binh. Nếu hứa rằng bấy giờ xuất binh viện trợ, hà cớ gìphải giấu kín hình tích như vậy?Lại nói Nam Quận Thái thú My Phương ở Giang Lăng, tướng quân PhóSỹ Nhân đóng binh ở Công An, vốn có hiềm khích với Vũ bị coi rẻ. Vũ xuấtquân, Phương-Nhân cung cấp quân tư trang, chẳng đầy đủ kịp thời. Vũ nóirằng “khi trở về sẽ trừng trị”, Phương-Nhân trong lòng lo sợ không yên. Bởithế khi Quyền ngầm dụ hàng Phương-Nhân, Phương-Nhân sai người nghênhđón Quyền. Tào công bèn sai Từ Hoảng đến cứu Tào Nhân,Thục ký viết: Vũ cùng Hoảng khi xưa rất quý trọng nhau(16), lúc ấy trôngxa nói chuyện, chỉ nhắc đến những việc thường ngày, không bàn bạc gì đếnviệc quân. Chốc lát, Hoảng quay đầu ngựa truyền lệnh: “Ai lấy được thủ cấpVân Trường, sẽ thưởng 1.000 cân vàng”. Vũ lo sợ cuống cuồng, hỏi Hoảngrằng: “Đại huynh, sao lại nói như vậy?” Hoảng đáp: “Ấy chỉ bởi việc nướcmà thôi.”Vũ không đánh được, phải dẫn quân lui về. Quyền chiếm được GiangLăng, bắt sống hết được vợ con tướng sỹ, quân của Vũ tản mát hết cả. Quyềnsai tướng đón đường đánh lén Vũ, chém chết Vũ cùng con của Vũ là Bình ởLâm Thư.Thục ký chép: Quyền sai tướng sỹ đánh lén Vũ, bắt được Vũ cùng con làBình. Quyền muốn chiêu hàng Vũ dùng để đối địch với Lưu-Tào, tả hữu nóirằng: “Hổ dữ chẳng thể nuôi, sau tất bị nó hại. Tào công chẳng trừ bỏ ngườiấy, đã rước hoạ lớn, phải bàn đến việc dời đô. Nay há nên để cho sống!”Quyền bèn sai đem chém. Ngô Lịch viết: QuyThần Tùng Chi xét Ngô thư rằng: Tôn Quyền sai tướng là Phan Chươngđón bắt được Vũ lúc trốn chạy, Vũ bị chém chết, vả lại Lâm Thư cách GiangLăng hai ba trăm dặm, sao lại dung tha chẳng giết Vũ ngay lúc ấy, còn bànđến chuyện sống chết vậy? Lại nói rằng: “Quyền muốn chiêu hàng Vũ để đốiđịch với Lưu-Tào”, thế là chẳng đúng, như vậy tuyệt trí chỉ là lời cửa miệnghay sao(17).Ngô Lịch viết: Quyền đem đầu của Vũ đến chỗ Tào công, Tào công lấy lễchư hầu mà an táng cho Vũ”.Sau này Vũ được truy tặng thuỵ hiệu là Tráng mâu hầu.Thục ký viết: Vũ ban đầu xuất quân vây Phàn thành, mộng thấy có đànlợn cắn vào chân, mới nói nhỏ với Bình rằng: “Ta nay tuổi đã cao, như thế ắtnay đi chẳng thể trở về!” Giang Biểu truyện viết: Vũ thích xem Tả truyện,thường đọc ngâm nga những chỗ mưu lược đầy vẻ thích thú.Con nối dõi của Vũ là Hưng. Hưng tên tự là An Quốc, lúc còn ít tuổi đượclàm lệnh ở huyện Vấn, được Thừa tướng Gia Cát Lượng quý trọng khácthường. Sau làm quan Thị trung, Trung giám quân. Được mấy năm thì chết.Con Hưng là Thống nối tự, lấy công chúa (con Hậu chúa), làm quan đến Hổbôn Trung lang tướng. Khi chết, không có con nối dõi, mới lấy con thứ củaHưng là Di kế tục tước .Thục ký viết: Con Bàng Đức là Hội, theo Chung-Đặng phạt Thục, Thục bịdiệt, đã cho giết sạch gia tộc Quan Vũ.