Trình Ca
Đa Nhân Cách
🌸Một bên là cách con người nhìn thế giới, nhìn nhân sinh, nhìn điều gì đáng quý và điều gì đáng chọn.
Một bên là những hệ tư tưởng đã trải qua hàng nghìn năm suy nghiệm về cách con người tu thân, xử thế và soi chiếu chính mình.
Nhưng nếu Tam quan quyết định cách ta nhìn Đời… thì thứ gì đã tạo nên Tam quan của chính ta?
Bởi cái nhìn của một người không tự nhiên mà thành.
Ta tiếp nhận từ đời, hình thành qua trải nghiệm, rồi trưởng thành trong những điều mình từng tin.
Những gì từng trải qua dần trở thành cách ta phán đoán;
những gì từng tin tưởng dần trở thành tiêu chuẩn để ta định giá đúng sai, được mất, nên hay không nên.
Vì thế, Tam quan có thể quyết định cách ta nhìn Đời, nhưng Tam quan của ta chưa chắc đã là chân lý về Đời.
Đây mới là chỗ sâu nhất của vấn đề.
Ta thường tưởng mình đang nhìn thế giới như nó vốn có.
Nhưng rất nhiều khi, thứ ta nhìn thấy chỉ là thế giới sau khi đã đi qua lăng kính của chính mình.
Cái ta gọi là “đúng”, đôi khi chỉ là điều phù hợp với những gì ta đã từng tin; cái ta gọi là “sai”, đôi khi chỉ là điều nằm ngoài giới hạn của nhận thức hiện tại.
Nếu không nhận ra điều ấy, con người rất dễ dùng chính Tam quan của mình để phán xét tất cả,
mà quên mất một việc quan trọng hơn: soi lại cái nhìn đang được mình dùng để phán xét.
Và đây cũng là nơi Tam giáo bắt đầu chạm vào Tam quan.
Không phải để phân định Tam giáo đứng trên Tam quan, hay Tam quan đứng trên Tam giáo.
Mà bởi Nho, Đạo, Phật có thể trở thành những hệ quy chiếu khác nhau, giúp con người bước ra khỏi một cách nhìn duy nhất để nhìn lại chính mình.
Nho nhìn vào việc lập thân và xử thế: cái ta làm có hợp nghĩa, có tận trách, có đủ để thành người hay chưa?
Đạo nhìn vào thời–thế và tiến thoái: cái thế ta đang đứng thuận hay nghịch, lúc này nên cưỡng cầu hay nên thuận theo?
Phật nhìn vào tâm niệm: cái tâm ta đang khởi là sáng suốt hay đang bị chấp trước, là thấy được sự thật hay chỉ đang thấy điều mình muốn thấy?
Nho soi cái ta làm.
Đạo soi cái thế ta đứng.
Phật soi cái tâm ta khởi.
Ba đường, ba cách soi, nhưng cuối cùng đều quay trở lại một con người.
Thân – Thế – Tâm.
Không phải để biến ba hệ tư tưởng thành một, càng không phải để lấy một bên làm khuôn mẫu phủ định bên kia.
Mà để con người có thêm những chiều sâu khác nhau khi xét lại chính mình; để cái nhìn không bị nhốt mãi trong một chiếc khung do chính mình dựng nên.
Đây mới là nơi Tam giáo chạm vào Tam quan: không thay ta nhìn Đời, mà giúp ta nhìn lại cách mình đang nhìn Đời.
Bởi có những lúc điều cần thay đổi không phải là hoàn cảnh, không phải người khác, cũng không phải thế gian trước mắt… mà là lăng kính trong chính mình.
Càng tin mình nhìn đúng, càng ít nhìn lại cách mình đang nhìn.
Càng chấp vào điều mình cho là đúng, càng khó nhận ra giới hạn của chính cái đúng ấy.
Và đến một lúc, con người không còn hỏi:
“Đời đang là gì?”, mà phải quay lại hỏi một câu sâu hơn:
“Vì sao ta lại nhìn Đời theo cách này?”
Giá trị của cổ học, vì thế, không nằm ở việc ghi nhớ thêm bao nhiêu khái niệm, cũng không nằm ở việc đứng trên người khác để luận Đạo.
Cái sâu của học vấn nằm ở chỗ nó buộc con người quay ánh mắt trở lại chính mình; từ cái mình tin, cái mình chấp, cái mình làm, cho đến cái thế mình đang đứng.
Bởi nếu chưa từng soi lại cái nhìn của mình, thì dù nhìn Đời rất lâu, ta vẫn có thể chỉ đang nhìn thấy chính mình.
Tam quan luận Đời.
Tam giáo luận Đạo.
Nhưng sau cùng, Đạo không nằm ngoài Đời.
Và điều cần được soi đến tận cùng… không phải Đời.
Mà là cái tâm đang nhìn Đời.
Thấy Đời là trí.
Thấy mình là tỉnh.
Sửa được cái thấy ấy mới là học.
Cảm ơn mọi người đã đọc đến cuối cùng!🌸
