Trump Đánh Iran: Sai Lầm Hay Thiên Tài?

Thưa mọi người,


Thoạt nhìn, cuộc tấn công vào Iran giống như một quyết định liều lĩnh, nóng nảy và đầy ngu ngốc.


Bởi vì ai cũng thấy điều đó.


Iran không phải là một mục tiêu dễ nuốt.
Đó là một quốc gia rộng lớn, địa hình hiểm trở, có núi Zagros, có sa mạc, có chiều sâu chiến lược, có không gian để phòng thủ, phân tán lực lượng, kéo dài chiến tranh và bào mòn đối phương. Một cuộc chiến trên bộ với Iran, nếu thật sự xảy ra, không phải là kiểu chiến tranh “đánh nhanh thắng nhanh”. Nó có nguy cơ trở thành một cái hố khổng lồ hút máu, hút tiền, hút uy tín của nước Mỹ. Chính vì thế, nếu nhìn theo lẽ thông thường, đánh Iran là một lựa chọn dở.


Nó dở vì có thể làm giá dầu bùng nổ.
Nó dở vì có thể làm tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz tê liệt.
Nó dở vì có thể đẩy kinh tế toàn cầu vào hỗn loạn.
Nó dở vì có thể khiến chính nước Mỹ bị sa lầy thêm một lần nữa ở Trung Đông.


Và nếu chỉ dừng ở đây, kết luận quá đơn giản: Trump là kẻ hấp tấp, phá hoại, không tính đường lui.


Nhưng vấn đề nằm ở chỗ này:


Điều gì xảy ra nếu chính sự hỗn loạn đó mới là mục tiêu?
Điều gì xảy ra nếu cái mà ta tưởng là ngu ngốc, thật ra lại là một kế hoạch cực kỳ lạnh lùng?
Điều gì xảy ra nếu Trump không muốn “cứu” trật tự cũ của nước Mỹ, mà muốn phá nó đi để dựng một trật tự mới có lợi hơn cho nước Mỹ?


Đó chính là luận điểm gây sốc nhất.


Rằng Trump có thể không đang cố giữ gìn đế chế Mỹ theo kiểu cũ.
Ông ta có thể đang chủ động đẩy nhanh sự tan rã của mô hình cũ.


Mô hình cũ đó là gì?


Đó là nước Mỹ của nhiều thập kỷ qua:
một nước Mỹ lấy tài chính làm trung tâm, lấy đồng USD làm trụ cột, lấy vai trò cảnh sát toàn cầu làm gánh nặng nhưng cũng là quyền lực, lấy toàn cầu hóa làm nền tảng, lấy việc bảo kê cho cả thế giới để đổi lấy ảnh hưởng và sự phụ thuộc.


Nhưng mô hình đó đang mục ruỗng từ bên trong.


Nợ công khổng lồ.
Công nghiệp rỗng ruột.
Xã hội phân hóa.
Người dân mất niềm tin.
Tầng lớp tinh hoa tài chính ngày càng xa rời đời sống thật.
Nước Mỹ ngày càng sống bằng tín dụng, bằng tiêu dùng, bằng quyền lực tài chính nhiều hơn là bằng sản xuất thực.


Và Trump nhìn vào mô hình đó rồi nói, theo cách của ông ta:
“Thế này không thể kéo dài mãi.”


Nếu không thể cứu được nó, thì có hai lựa chọn:


Một là cố níu kéo nó cho đến khi nó tự sập.
Hai là chủ động bẻ lái, thậm chí phá nó, để tái cấu trúc nước Mỹ theo hướng khác.


Và theo lập luận trong bài này, Trump chọn cách thứ hai.


Nghĩa là gì?


Nghĩa là thay vì để nước Mỹ tiếp tục làm “ngân hàng của thế giới”, “cảnh sát của thế giới”, “người gánh nợ của thế giới”, Trump muốn đẩy nước Mỹ trở về vai trò khác:


một pháo đài tài nguyên, công nghiệp và sức mạnh cứng.


Hãy nhìn vào logic đó.


Nếu Trung Đông chìm trong chiến tranh, dầu khí Trung Đông bị gián đoạn, vận tải qua eo biển Hormuz tắc nghẽn, thì ai đau nhất?


Châu Âu đau.
Đông Á đau.
Nhật Bản đau.
Hàn Quốc đau.
Ấn Độ đau.
Các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu đau.


Khi đó, thế giới không phải là “hết dầu”, mà là phải đổi nơi phụ thuộc.


Dầu vẫn còn ở nơi khác.
Khí đốt vẫn còn ở nơi khác.
Phân bón, nguyên liệu, lương thực, các chuỗi cung ứng thiết yếu vẫn còn ở nơi khác.


Và “nơi khác” đó nổi bật nhất là đâu?


Là Bắc Mỹ.
Là Nga.
Là những khối có tài nguyên, có chiều sâu lãnh thổ, có nước ngọt, có năng lượng, có không gian để tự xoay sở khi thế giới bước vào thời kỳ hỗn loạn.


Cho nên, theo logic này, Trump có thể chấp nhận một cuộc chiến tưởng như vô lý ở Iran, bởi vì hệ quả dài hạn của nó là gì?


Là châu Âu và châu Á trở nên phụ thuộc hơn vào năng lượng, nguyên liệu và sức mạnh hậu cần từ Bắc Mỹ.


Nói cách khác:
Mỹ có thể mất uy tín đạo đức,
nhưng lại tăng quyền lực vật chất.
Mỹ có thể làm cả thế giới ghét,
nhưng lại khiến cả thế giới phải cần mình hơn.
Mỹ có thể phá trật tự cũ,
nhưng lại dựng lên một trật tự mới trong đó ai muốn sống sót cũng phải quay về mua năng lượng, lương thực, nguyên liệu và công nghệ từ khối Mỹ kiểm soát.


Đó là lý do vì sao một hành động nhìn bề ngoài rất ngu, lại có thể ẩn chứa một thứ lý trí rất tàn nhẫn.


Không phải lý trí của hòa bình.
Không phải lý trí của đạo đức.
Mà là lý trí của quyền lực.


Một kiểu tư duy game theory lạnh lùng:
nếu hệ thống toàn cầu đang mục nát và sớm muộn cũng nứt vỡ, thì kẻ chiến thắng không phải là kẻ cố cứu nó, mà là kẻ chuẩn bị tốt nhất cho thời kỳ sau khi nó sụp.


Vậy Trump đang chuẩn bị cho cái gì?


Cho một nước Mỹ ít toàn cầu hóa hơn.
Ít ảo tưởng hơn.
Ít “cứu thế giới” hơn.
Và tập trung hơn vào tài nguyên, công nghiệp, biên giới, chủ nghĩa dân tộc kinh tế, và khả năng tự cung tự cấp trong một thế giới bất ổn kéo dài.


Đó là lý do bài nói này nối chiến tranh Iran với Canada, Greenland, Mexico, Venezuela, Cuba, Panama…


Thoạt nghe thì rất lộn xộn.
Nhưng nếu đặt vào một khung lớn hơn, nó không còn là lộn xộn nữa.


Nó trở thành một bức tranh:


siết chặt “vành đai Bắc Mỹ”, gom tài nguyên, kiểm soát không gian chiến lược, giảm phụ thuộc, tăng tự chủ, dựng một pháo đài lục địa đủ mạnh để đứng vững khi phần còn lại của thế giới rơi vào khủng hoảng.


Nói đơn giản:
Trump có thể không đang chơi trò “bảo vệ đế chế Mỹ”.
Ông ta có thể đang chơi trò “đập bỏ đế chế Mỹ kiểu cũ để dựng nước Mỹ kiểu mới”.


Và đó là điểm khiến người ta phải giật mình.


Vì nếu ông ta thất bại, ông ta sẽ bị coi là một kẻ phá hoại ngu xuẩn bậc nhất lịch sử.
Nhưng nếu ông ta thành công, lịch sử có thể nhìn ông ta theo cách hoàn toàn khác:


Không phải là người giữ hệ thống.
Mà là người chủ động phá hệ thống cũ để tái định hình quyền lực Mỹ trong thời đại hỗn loạn.


Đương nhiên, có một câu hỏi lớn phải đặt ra:


Liệu đó có thật sự là thiên tài không?
Hay chỉ là một sự liều lĩnh được khoác áo chiến lược?


Bởi vì mọi đại kế hoạch kiểu này đều có một cái giá cực khủng.


Giá dầu tăng.
Lạm phát tăng.
Chuỗi cung ứng rối loạn.
Nguy cơ chiến tranh lan rộng.
Nguy cơ Mỹ bị cuốn vào vũng lầy quân sự.
Nguy cơ thế giới bước vào chu kỳ bất ổn nhiều năm.


Và lịch sử cho thấy không phải cứ tạo hỗn loạn là sẽ kiểm soát được hỗn loạn.
Rất nhiều đế chế đã châm lửa với niềm tin rằng mình sẽ điều khiển được ngọn lửa đó, để rồi cuối cùng bị chính nó thiêu rụi.


Cho nên, bài học lớn nhất ở đây là gì?


Là chúng ta không thể chỉ nhìn chính trị bằng lăng kính đạo đức đơn giản: tốt hay xấu, đúng hay sai, khôn hay ngu.


Trong địa chính trị, có những quyết định nhìn cực kỳ ngu trong ngắn hạn, nhưng lại phục vụ một mục tiêu rất sâu trong dài hạn.
Và cũng có những quyết định nhìn rất thông minh trên giấy, nhưng rốt cuộc lại dẫn tới thảm họa.


Vì thế, nhận định công bằng nhất có lẽ là:


Đánh Iran, xét theo logic quân sự trực diện, là một nước đi cực kỳ nguy hiểm, thậm chí ngu ngốc.
Nhưng nếu mục tiêu thật sự không phải là thắng nhanh ở Iran, mà là đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc quyền lực toàn cầu để Mỹ hưởng lợi ở giai đoạn sau, thì Trump không hề hành động một cách mù quáng.
Ông ta đang đánh một ván bài rất lớn.


Một ván bài mà nếu thua, ông ta là kẻ điên.
Nhưng nếu thắng, người đời sẽ gọi đó là thiên tài.


Và có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là Trump ngu ngốc.
Điều đáng sợ nhất là:


ông ta có thể biết chính xác mình đang làm gì.

Sự hỗn loạn của chiến tranh và logic quyền lực phía sau​

Khi một cường quốc quyết định phát động chiến tranh ở một khu vực phức tạp như Trung Đông, phản ứng đầu tiên của phần lớn thế giới thường là hoài nghi. Người ta nhìn vào bản đồ, nhìn vào địa hình, nhìn vào lịch sử các cuộc chiến trước đó và nhanh chóng kết luận rằng đây là một quyết định thiếu khôn ngoan. Iran là một quốc gia rộng lớn, địa hình hiểm trở với các dãy núi Zagros, sa mạc rộng, chiều sâu chiến lược lớn và khả năng phòng thủ phân tán. Một cuộc chiến trên bộ với Iran không phải là một chiến dịch dễ dàng, và trong nhiều trường hợp có thể biến thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài nhiều năm.


Bởi vậy, nếu chỉ nhìn bề mặt, việc leo thang xung đột với Iran dường như là một bước đi đầy rủi ro. Nó có thể đẩy giá dầu tăng vọt, làm gián đoạn các tuyến vận tải năng lượng quan trọng như eo biển Hormuz và gây ra những cú sốc lớn cho nền kinh tế toàn cầu. Nhiều nhà quan sát cho rằng một cuộc xung đột như vậy không thể mang lại lợi ích thực sự cho bất kỳ bên nào.


Tuy nhiên, khi đặt câu hỏi sâu hơn về mục tiêu dài hạn, bức tranh bắt đầu thay đổi. Trong địa chính trị, những quyết định tưởng như phi lý đôi khi lại phục vụ một logic chiến lược sâu hơn. Để hiểu điều này, cần nhìn vào cấu trúc của nền kinh tế toàn cầu và vai trò của năng lượng trong cấu trúc đó.


Khoảng một phần năm lượng dầu của thế giới đến từ khu vực Trung Đông. Phần lớn trong số đó được vận chuyển đến Đông Á và châu Âu. Nhật Bản phụ thuộc rất lớn vào dầu Trung Đông; Hàn Quốc, Ấn Độ và nhiều nền kinh tế công nghiệp khác cũng vậy. Châu Âu cũng nhận một phần quan trọng nguồn năng lượng của mình từ khu vực này.


Điều đó có nghĩa là nếu nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn, tác động sẽ lan ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Không chỉ dầu và khí tự nhiên bị ảnh hưởng. Các nguyên liệu quan trọng cho sản xuất phân bón như phosphate, ammonia và sulfur cũng đi qua các tuyến vận tải trong khu vực. Khi các chuỗi cung ứng này bị tắc nghẽn, sản xuất nông nghiệp toàn cầu cũng chịu tác động. Thậm chí một số nguyên liệu cần thiết cho sản xuất bán dẫn – nền tảng của ngành công nghiệp công nghệ hiện đại – cũng bị gián đoạn.


Một cuộc xung đột lớn tại Trung Đông vì thế có thể tạo ra một hiệu ứng domino: năng lượng thiếu hụt, lương thực chịu áp lực, sản xuất công nghiệp suy giảm và nền kinh tế toàn cầu rơi vào bất ổn.


Nhưng trong một thế giới nơi nguồn tài nguyên không phân bố đồng đều, sự gián đoạn ở một khu vực thường đồng nghĩa với sự gia tăng tầm quan trọng của khu vực khác. Dầu mỏ không chỉ tồn tại ở Trung Đông. Canada có trữ lượng lớn, Nga là một cường quốc năng lượng, Venezuela sở hữu một trong những trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, và bản thân Hoa Kỳ cũng là một nhà sản xuất dầu lớn.


Nếu nguồn cung từ Trung Đông bị hạn chế, các quốc gia phụ thuộc vào năng lượng sẽ buộc phải tìm nguồn thay thế. Điều đó khiến trọng tâm của thị trường năng lượng có thể dịch chuyển sang những khu vực khác – đặc biệt là Bắc Mỹ và Nga.


Khi năng lượng trở nên khan hiếm và các tuyến vận tải truyền thống bị gián đoạn, các quốc gia tiêu thụ lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu có thể phải phụ thuộc nhiều hơn vào những nguồn cung mới. Điều này không chỉ là câu chuyện của dầu mỏ. Phân bón, lương thực và nhiều loại nguyên liệu khác cũng nằm trong mạng lưới phụ thuộc đó.


Sự phụ thuộc này có một hệ quả quan trọng đối với hệ thống tài chính toàn cầu. Trong nhiều thập kỷ, nền kinh tế thế giới vận hành xung quanh đồng đô la Mỹ và thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ. Nhiều quốc gia nắm giữ lượng lớn trái phiếu Mỹ vì họ cần duy trì quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ và hệ thống tài chính do Mỹ dẫn dắt.


Nếu các nền kinh tế lớn phải tiếp tục dựa vào nguồn năng lượng và tài nguyên từ Bắc Mỹ, động lực để họ duy trì mối liên kết tài chính với Mỹ cũng được củng cố. Điều đó có thể giúp hệ thống tài chính dựa trên đồng đô la kéo dài tuổi thọ của mình, ngay cả khi nền kinh tế toàn cầu bước vào giai đoạn bất ổn.


Trong bối cảnh này, chiến tranh không chỉ là vấn đề quân sự mà còn là công cụ tái cấu trúc quyền lực kinh tế. Một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể làm thay đổi các mối quan hệ phụ thuộc giữa các quốc gia, và những quốc gia sở hữu tài nguyên dồi dào sẽ có lợi thế chiến lược.


Một ví dụ khác thường được nhắc đến khi phân tích logic này là cuộc chiến ở Ukraine. Từ góc nhìn chiến lược, cuộc chiến đó đã thúc đẩy Nga tái cấu trúc nền kinh tế của mình theo hướng sản xuất công nghiệp phục vụ chiến tranh. Ngành công nghiệp quốc phòng phát triển nhanh chóng, sản xuất vũ khí và máy bay không người lái tăng mạnh, và nền kinh tế dần chuyển sang mô hình thời chiến.


Quá trình này có thể gây tổn thất ngắn hạn, nhưng nó cũng tạo ra một hệ thống kinh tế có khả năng chịu đựng tốt hơn trong môi trường xung đột kéo dài. Một nền kinh tế được tổ chức xung quanh sản xuất vật chất và năng lực công nghiệp thường bền vững hơn trong các giai đoạn bất ổn so với một nền kinh tế phụ thuộc quá nhiều vào tài chính.


Trong khi đó, Hoa Kỳ trong nhiều thập kỷ đã chuyển phần lớn sản xuất công nghiệp ra nước ngoài và tập trung vào lĩnh vực tài chính. Điều này giúp tăng trưởng nhanh trong thời kỳ toàn cầu hóa, nhưng cũng khiến nền kinh tế dễ tổn thương nếu trật tự toàn cầu bị gián đoạn.


Từ góc nhìn này, một số nhà phân tích cho rằng Hoa Kỳ đang đứng trước lựa chọn chiến lược: hoặc cố gắng duy trì trật tự toàn cầu cũ, hoặc chuyển sang một mô hình mới dựa nhiều hơn vào tài nguyên, công nghiệp và tự chủ kinh tế.


Mô hình mới đó thường được mô tả như một “pháo đài lục địa”. Bắc Mỹ có nhiều lợi thế tự nhiên: trữ lượng năng lượng lớn, nguồn nước dồi dào, đất nông nghiệp rộng và được bảo vệ bởi hai đại dương. Những yếu tố này khiến khu vực này có khả năng tự cung tự cấp cao hơn nhiều khu vực khác trên thế giới.


Nếu thế giới bước vào giai đoạn bất ổn kéo dài, những khu vực có tài nguyên và khả năng tự chủ cao sẽ có lợi thế lớn. Các khu vực phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hoặc nước ngọt có thể phải đối mặt với căng thẳng ngày càng tăng.


Bản đồ tài nguyên nước toàn cầu cho thấy sự chênh lệch rõ rệt. Bắc Mỹ và Nga có nguồn nước dồi dào, trong khi nhiều khu vực ở châu Phi, Trung Đông và một phần châu Âu có nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Nguồn nước cũng liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực và ổn định xã hội.


Trong dài hạn, những yếu tố như năng lượng, nước và lương thực có thể trở thành nền tảng của quyền lực địa chính trị. Các quốc gia có khả năng kiểm soát những nguồn lực này sẽ có vị thế tốt hơn trong một thế giới bất ổn.


Sự thay đổi đó cũng phản ánh một chuyển dịch rộng hơn trong trật tự toàn cầu. Sau Chiến tranh Lạnh, Hoa Kỳ đóng vai trò trung tâm trong một hệ thống được gọi là “trật tự thế giới mới”. Trong hệ thống đó, Mỹ đóng vai trò bảo đảm an ninh cho các tuyến thương mại toàn cầu và hệ thống tài chính quốc tế.


Nhưng khi chi phí duy trì vai trò này ngày càng lớn và lợi ích ngày càng bị đặt câu hỏi, nhiều tiếng nói trong nội bộ Hoa Kỳ bắt đầu đề xuất một cách tiếp cận khác. Thay vì đóng vai trò người bảo vệ trật tự toàn cầu, Mỹ có thể tập trung vào việc củng cố nền kinh tế và tài nguyên của mình.


Điều này đồng nghĩa với việc giảm bớt gánh nặng bảo vệ thế giới và chuyển trọng tâm sang phục hồi công nghiệp trong nước. Trong một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc gia tăng, việc sở hữu năng lực sản xuất và nguồn tài nguyên có thể quan trọng hơn nhiều so với việc kiểm soát hệ thống tài chính.


Nếu nhìn từ góc độ này, nhiều sự kiện tưởng như rời rạc – từ xung đột ở Trung Đông đến căng thẳng thương mại, từ tranh chấp tài nguyên đến tái cấu trúc chuỗi cung ứng – có thể được hiểu như những dấu hiệu của một quá trình chuyển đổi lớn.


Trật tự toàn cầu đang thay đổi. Những quốc gia từng phụ thuộc vào mạng lưới thương mại ổn định có thể phải thích nghi với một môi trường nhiều xung đột và cạnh tranh hơn. Trong môi trường đó, sức mạnh vật chất – năng lượng, lương thực, công nghiệp và tài nguyên – có thể trở lại vị trí trung tâm của quyền lực.


Điều đó không có nghĩa rằng mọi chiến lược đều thành công. Lịch sử đầy rẫy những ví dụ về các cường quốc khơi mào khủng hoảng với hy vọng tái định hình trật tự, nhưng cuối cùng lại bị cuốn vào chính hỗn loạn mà họ tạo ra.


Chiến tranh vì thế luôn là một con dao hai lưỡi. Nó có thể tái cấu trúc quyền lực, nhưng cũng có thể phá hủy những nền tảng mà các quốc gia phụ thuộc vào.


Trong thế giới hiện đại, nơi kinh tế, năng lượng và công nghệ liên kết chặt chẽ với nhau, hậu quả của một cuộc xung đột lớn không bao giờ dừng lại ở chiến trường. Nó lan ra toàn bộ hệ thống toàn cầu.


Và chính vì vậy, những quyết định địa chính trị lớn thường không chỉ là câu chuyện của hiện tại, mà còn là cuộc đánh cược về tương lai của trật tự thế giới.

Tóm tắt

Tao rất hài lòng nhìn tml Puteo nắm tay tml Trumpet cùng đi xuống hố

Nước Mỹ đã sai từ đâu !

@hihihehe vào việc