Kỳ thị vùng miền là sản phẩm tồi tệ của bất cứ xã hội nào, nó bị gây ra bởi định kiến, bởi lỗi tư duy; và, nó - kỳ thị - là một ứng xử vi phạm pháp luật.
Hoàng Tuấn Công: Thưa ông Thái Hạo, tôi có đọc một số bài viết ông đề cập đến những thói hư tật xấu mang tính cố hữu của người Việt. Gần đây nhất là bài “Tiếng cười, tiếng chửi và tiếng nói” trên mục Tiếng Việt - Văn Việt - Người Việt của báo Nông nghiệp Việt Nam.
Vậy ông có bài viết nào về tính cách của người Thanh Hóa không?
Thái Hạo: “Người Thanh Hóa?” là câu hỏi mà tôi đã không ít lần nhận được từ bạn bè trên nhiều vùng đất nước; và tôi đã luôn nói ra cảm nhận, cái nhìn của mình, tuy vậy lại chưa bao giờ viết về chủ đề này. Việc có nhiều người đặt câu hỏi về tính cách người Thanh Hóa có lẽ vì họ thấy tôi quê Thanh Hóa, mà những sự đồn đoán, những “lời ong tiếng ve” về người Thanh Hóa thì họ lại đã nghe nhiều, mà chưa rõ thực hư thế nào. Chính vì những “tin đồn” không ít kia mà nhu cầu kiểm chứng từ một người bản quán trở nên rất lớn chăng?
Hoàng Tuấn Công: Vậy, ông có ý định viết một vài bài về vấn đề khá rắc rối, phức tạp này không?
Thái Hạo: Thực tình, tôi chưa nghĩ đến việc viết một bài về sự kỳ thị đối với dân tỉnh này tỉnh nọ vì tôi cho rằng đó là một thái độ rất ngu xuẩn bị sinh ra bởi việc gọt sạch các điều kiện sống và các yếu tố lịch sử, giao lưu - tiếp xúc, lại thiếu hiểu biết về sự đa dạng văn hóa vùng miền và một tinh thần đa nguyên văn hóa. Cái đáng lên án không phải là những khác biệt, và điều cần bảo vệ là sự nghiêm minh của luật pháp, chứ không phải là câu chuyện tính tình. Sống và làm ăn với nhau, dù là với bất cứ ai, thì nên văn minh bằng cách sòng phẳng, đừng cả nể và tỏ ra hào phóng để khi không được đáp lại như ý thì quay ra thất vọng và chỉ trích rồi quy chụp. Tôi có bạn bè thân quý trên khắp mọi miền đất nước, và chưa từng gắn cho dân một tỉnh nào một cái nhãn để rồi cư xử với họ như một thể thống nhất. Và tôi không tài nào hiểu nổi rằng lại có một lối ứng xử mang tính kỳ thị vùng miền như thế giữa thế kỷ 21 này.
Phân biệt xuất phát từ những khảo sát để thấy sự khác biệt thì rất nên, vì nó làm thành cơ sở cho việc sửa đổi, chung sống, “dụng nhân như dụng mộc”..., nhưng phân biệt đối xử như một sự kỳ thị thì đích thị là một lối quan niệm và ửng xử tệ hại.
Bài liên quan
Hoàng Tuấn Công: Ông nhìn nhận thế nào về sự phân biệt đối xử, sự kỳ thị (đôi khi chỉ là những lời nhận xét, đồn đại…) đối với người Thanh Hóa, đặc biệt là những người lao động Thanh Hóa đang làm ăn ở các tỉnh ngoài?
Thái Hạo: Tôi là một người Thanh Hóa, sinh ra ở quê, lớn lên thì đi học 6 năm ở Huế, rồi đi làm và định cư ở vài tỉnh miền Đông Nam bộ. Suốt chừng ấy thời gian tha hương, tiếp xúc với bạn bè và đồng nghiệp ở nhiều vùng miền, thực tình tôi chưa thấy ai có ác cảm hay sự kỳ thị đối với bản thân mình. Ngược lại, đôi lúc tôi còn thấy mình được tôn trọng, yêu quý và được đón nhận trong tình bè bạn rộng lớn.
Từ khi có mạng xã hội, trong mấy năm nay tham gia vào thế giới ấy, sự gặp gỡ lại càng quảng đại hơn. Trong danh sách bạn bè Facebook của tôi có rất nhiều người thuộc các miền khác nhau, phía Bắc, Tây Nguyên, Nam bộ, người Kinh, người dân tộc ít người, người Việt trong nước cho đến người Việt ở hải ngoại, nhưng đến nay tôi vẫn chưa nhận phải một thái độ phân biệt công khai nào với cái gốc tích Thanh Hóa của mình, mà hơn thế, chính tôi cũng luôn nhận được tình cảm yêu mến của bè bạn khắp nơi.
Hoàng Tuấn Công: Là người đã từng có nhiều năm học tập và công tác ở các tỉnh phía Nam, ông có nhiều bạn bè và đồng nghiệp là người Thanh Hóa không? Ông có cảm nhận thế nào về những người đồng hương của mình nơi đất khách?
Thái Hạo: Nơi làm việc mà tôi gắn bó lâu dài nhất là một trường THPT chuyên ở một tỉnh miền Đông Nam bộ, ở đó, có tới hơn ¼ cán bộ, giáo viên, nhân viên là người Thanh Hóa; trong đó hiệu trưởng và gần một nửa số tổ trưởng chuyên môn cũng là người Thanh Hóa, nghĩa là người Thanh Hóa đi làm ăn xa là rất đông. Và thêm một điều nữa, là họ có tinh thần cầu tiến, đầu tư cho chuyện học hành, chuyện chuyên môn một cách khá bài bản, nghiêm túc. Ở trong môi trường ấy, tôi cũng không thấy người Thanh Hóa bị ghét. Trong môi trường làm việc này thì có điều tôi phải nói thật, là người Thanh Hóa có tính cách mạnh mẽ nhưng khá độc đoán, và “quân phiệt”. Riêng chuyện bè phái thì tôi lại không hề thấy ở họ. Họ rạch ròi và không vì đồng hương mà bênh vực mù quáng.
Hoàng Tuấn Công: Tôi hiểu rằng, dù có lý lịch xuất thân Thanh Hóa, nhưng những người thuộc tầng lớp trí thức hay lao động trí óc sẽ ít bị ảnh hưởng bởi sự kỳ thị, phân biệt vùng miền hơn. Nguyên do, họ có thể tự khẳng định, tìm được chỗ đứng vững chắc nhờ trình độ, năng lực chuyên môn của mình. Nhưng ở trên, khi nói về sự phân biệt đối xử, sự kỳ thị đối với người Thanh Hóa, tôi có nhấn mạnh “đặc biệt là những người lao động Thanh Hóa”. Ý tôi, “người lao động” ở đây là những người làm công nhân, hoặc lao động chân tay tự do. Tôi biết ông đã từng có thời gian sống cùng những người Thanh Hóa làm công nhân cạo mủ cao su, hay trong các xưởng máy. Ông có cho rằng, bà con sẽ chịu sức ép nhiều hơn không, và đã bao giờ nghe họ phàn nàn về sự kỳ thị vùng miền chưa, thưa ông?
Thái Hạo: Nếu thực sự có sự phân biệt/kỳ thị, thì có lẽ với bộ phận này thì biểu hiện (phân biệt/kỳ thị) sẽ nhiều hơn và rõ hơn, thưa anh. Nhưng mà tôi cũng chỉ là nghe nói, chưa được chứng kiến tận mắt. Đến đây, tôi nghĩ vấn đề có lẽ đã hé mở cho chúng ta một lối ra: học vấn. Học vấn càng cao ứng xử càng đẹp thì sự kỳ thị càng dễ biến mất. Lúc này tôi đang nghĩ đến câu nói của cụ Phan Châu Trinh: “chi bằng học”. Mà điều này thì lại không phải chỉ dành riêng cho một ai cả.
Hoàng Tuấn Công: Tôi nghe nói người Thanh Hóa bị kì thị tới mức nhiều người khi học tập, công tác, lao động ở tỉnh ngoài nảy sinh tâm lý tự ti, đến độ không muốn người khác biết gốc tích Thanh Hóa của mình, kể cả người có học hàm học vị đàng hoàng. Khi học tập, công tác ở tỉnh ngoài, ông thấy thế nào?
Thái Hạo: Chắc trên thực tế là có hiện tượng như anh vừa nêu. Bản thân tôi từng nghe nhưng cũng chỉ là nghe nói lại chứ chưa từng chứng kiến một trường hợp cụ thể nào như thế cả. Câu hỏi của anh làm tôi nhớ đến một người bạn đại học là dân Cơ Tu. Trong đợt kiến tập tại trường Quốc Học Huế, tôi làm trưởng nhóm, trước khi tôi lên phát biểu và giới thiệu về nhóm mình thì người bạn ấy ghé vào tai và nói nhỏ: “Bạn giới thiệu tên thôi nhé, đừng nêu dân tộc”. Tôi ngạc nhiên và dần hiểu ra, khi mặc cảm do sự kỳ thị hoặc những thang bậc giá trị xã hội bị đảo lộn thì con người thường có xu hướng tự vệ bằng cách chối bỏ nguồn gốc của mình và đồng thời sẽ học theo “kẻ thống trị” để dự phần vào giới “thượng lưu” kia.
Hoàng Tuấn Công: (Cười) Ồ. Ông đưa ra ví dụ và lý giải thú vị quá!
Thái Hạo: Vâng. Tôi nghĩ, đó là một phản ứng tâm lý có tính quy luật. Và giả sử có người Thanh Hóa nào đã “sinh tâm lý tự ti, đến mức không muốn người khác biết gốc tích Thanh Hóa của mình” thì điều đó cũng là hiểu được, nếu trên thực tế ở vùng họ sinh sống hay làm việc, người Thanh Hóa đang bị kỳ thị ở mức nặng nề. Dù thế, cũng xin được nhắc lại, những nơi tôi đã đi qua, đã sống thì chưa từng gặp một “người Thanh Hóa” nào hành xử như thế cả!
