Nhiều “giang hồ mạng” liên tiếp bị cơ quan chức năng xử lý, thậm chí phải nhận án tù, nhưng khi một nhân vật bị loại khỏi “cuộc chơi” lại xuất hiện những gương mặt khác với cách thức hoạt động tương tự. Thực tế này cho thấy “giang hồ mạng” không đơn thuần là câu chuyện của một vài cá nhân, mà còn phản ánh cơ chế vận hành của thị trường nội dung trên mạng xã hội.
Liên tiếp những 'giang hồ mạng' vướng vòng lao lýThời gian qua, hàng loạt nhân vật được biết đến với danh xưng “giang hồ mạng” liên tục bị cơ quan chức năng xử lý do có hành vi vi phạm pháp luật.
Mới đây nhất, hai “giang hồ mạng” Hồ Văn Khoa và Nguyễn Văn Hợi (còn gọi là Khánh Sky), bị khởi tố, điều tra liên quan đến những mâu thuẫn trên mạng xã hội xoay quanh hoạt động từ thiện, gây xôn xao dư luận.
Các "giang hồ mạng" liên tiếp bị cơ quan chức năng xử lý.
Trước đó, nhiều cái tên nổi tiếng trên mạng xã hội như Lê Bá Khá (Khá “Bảnh”), Dương Minh Tuyền (“thánh chửi”), Bùi Xuân Huấn (Huấn “Hoa Hồng”), Đỗ Văn Quang (Quang Rambo), Lê Văn Phú (Phú “Lê”), Lê Cao Long (Long “chín ngón”), Nguyễn Thành Long (Tiến “bịp”)... cũng từng bị xử lý vì những hành vi vi phạm pháp luật.
Theo luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Công ty Luật ICC, sự nổi lên của hiện tượng “giang hồ mạng” là kết quả của nhiều yếu tố đan xen, từ tâm lý xã hội, sự phát triển của công nghệ đến những khoảng trống trong cơ chế vận hành của các nền tảng số.
Một trong những nguyên nhân đáng chú ý là cách thức phân phối nội dung của mạng xã hội. Những nội dung gây sốc, có tính bạo lực, ngôn từ kích động hoặc lệch chuẩn thường dễ tạo ra lượng tương tác lớn. Khi một nội dung nhận được nhiều lượt xem, bình luận, chia sẻ, thuật toán có xu hướng tiếp tục phân phối nội dung đó tới nhiều người dùng hơn.
“Hiệu ứng tâm lý đám đông, sự tò mò, thích xem chuyện giật gân, thị phi của một bộ phận cộng đồng mạng vô tình trở thành ‘nhiên liệu’ nuôi dưỡng các hiện tượng này. Càng nhiều người xem và chửi bới, thuật toán càng đẩy mạnh phân phối nội dung đó”, luật sư Tùng phân tích.
Theo luật sư Tùng, bên cạnh yếu tố thuật toán, lợi ích kinh tế cũng là động lực quan trọng. Khi sở hữu lượng người theo dõi lớn, những nhân vật này có thể kiếm tiền từ quảng cáo, bán hàng trực tuyến, nhận tiền ủng hộ qua livestream hoặc tận dụng sự nổi tiếng trên mạng để phục vụ các hoạt động kinh doanhngoài đời thực.
Đồng quan điểm, luật sư Vi Sơn Anh, Công ty Luật Minh Bạch, cho rằng việc nhiều “giang hồ mạng” bị xử lý là tín hiệu tích cực, cho thấy pháp luật đang được thực thi nghiêm minh đối với những hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự xã hội và môi trường mạng.
Tuy nhiên, thực tế “xử lý người này thì lại xuất hiện người khác” cho thấy vấn đề đã vượt ra ngoài phạm vi của từng cá nhân. Đây là một hiện tượng có tính kế thừa và lan truyền trên không gian mạng.
Dương Minh Tuyền nổi lên từ các video livestream chửi bậy, thách thức và phát ngôn gây sốc.
Không để vi phạm pháp luật trở thành “thương hiệu”
Theo luật sư Sơn Anh, mạng xã hội tạo điều kiện để bất kỳ cá nhân nào cũng có thể nhanh chóng xây dựng hình ảnh, thu hút người theo dõi và tạo ảnh hưởng nhất định. Một số người cố tình xây dựng hình tượng “anh chị”, sử dụng lời nói tục tĩu, hành vi bạo lực, thách thức pháp luật hoặc tạo nội dung gây sốc để câu tương tác.
Khi những nội dung này mang lại lượng người xem lớn, danh tiếng hoặc lợi ích kinh tế, nó sẽ trở thành động lực để những người khác sao chép. Thậm chí, có người còn tìm cách tạo ra nội dung ngày càng cực đoan hơn nhằm giành sự chú ý.
Ở góc độ pháp lý, hiện nay các quy định điều chỉnh hành vi trên không gian mạng đã tương đối rõ. Những hành vi có tính chất nghiêm trọng, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị xử lý hình sự về các tội danh như “Làm nhục người khác”, “Vu khống”, “Đe dọa giết người” hoặc những tội danh tương ứng khác.
Luật sư Sơn Anh nhấn mạnh, không thể coi không gian mạng là nơi muốn nói gì, làm gì cũng được. Ranh giới pháp lý không nằm ở việc một người có được gọi là “giang hồ mạng” hay không, mà nằm ở chính hành vi cụ thể mà người đó thực hiện.
Việc tự xưng “anh chị”, phát ngôn gây sốc hay có phong cách phản cảm chưa đương nhiên cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, khi hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc có đủ dấu hiệu vi phạm pháp luật, người thực hiện hoàn toàn có thể bị xử lý theo quy định.
Điều đáng quan tâm hơn là yếu tố “cầu” của thị trường, khi vẫn còn một bộ phận người dùng thích xem, chia sẻ, bình luận và cổ súy cho những nội dung bạo lực, phản cảm, sẽ luôn có người tìm cách sản xuất những nội dung tương tự để kiếm lượt xem và lợi ích kinh tế.
Do đó, xử lý người tạo nội dung phải đi song song với nâng cao kỹ năng số và nhận thức của người sử dụng mạng xã hội. Người dùng cần hiểu rằng mỗi lượt xem, chia sẻ hay bình luận đều có thể góp phần làm tăng khả năng lan truyền của một nội dung độc hại.
Hàng trăm người dân tập trung tại nhà Huấn Hoa Hồng khi cảnh sát khám xét.
Làm gì để ngăn “giang hồ mạng” không trở thành một vòng lặp
Một vấn đề khác là tâm lý bất chấp các quy định của pháp luật như cách để khẳng định vị thế. Theo luật sư Sơn Anh, đây là điều đặc biệt nguy hiểm bởi nó làm đảo ngược các giá trị xã hội. Thay vì coi tuân thủ pháp luật là chuẩn mực để được tôn trọng, một số người lại tìm kiếm sự nổi tiếng bằng chính việc chống đối hoặc vượt qua giới hạn pháp luật.
Vì vậy, cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần tránh biến những người này thành “người nổi tiếng” chỉ vì những hành vi lệch chuẩn. Việc đưa tin cần hướng tới cảnh báo, giáo dục, thay vì vô tình khuếch đại hình ảnh, phát ngôn hoặc “thành tích” vi phạm pháp luật của họ.
Trong khi đó, luật sư Nguyễn Thanh Tùng cho rằng, bên cạnh các biện pháp xử phạt hành chính hoặc hình sự tùy mức độ vi phạm, cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý nội dung xấu độc trên các nền tảng mạng xã hội. Các nền tảng cũng cần đầu tư thích đáng cho đội ngũ kiểm duyệt, kết hợp giữa con người, thuật toán và trí tuệ nhân tạo.
Về lâu dài, gia đình, nhà trường và xã hội cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, đạo đức và khả năng nhận diện nội dung độc hại cho thanh thiếu niên. Một bộ phận giới trẻ dễ bị thu hút bởi hình ảnh “sống nghĩa khí”, giàu nhanh, nổi tiếng nhanh qua livestream nhưng chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả pháp lý và những giá trị lệch lạc phía sau.
Bởi vậy, để hiện tượng “giang hồ mạng” không trở thành một vòng lặp, chỉ xử lý từng cá nhân là chưa đủ. Khi cơ chế tạo ra sự nổi tiếng từ hành vi lệch chuẩn vẫn còn, người này bị xử lý có thể sẽ lại có người khác xuất hiện. Muốn chặn tận gốc, cần đồng thời tác động vào cả người tạo nội dung, nền tảng phân phối và chính thị trường người xem đang tạo ra nhu cầu đối với những nội dung này.
