Việt Nam vượt Trung Quốc và Mexico trở thành nước có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Mỹ

Lá cờ Việt Nam tung bay trong gió. Trong nửa đầu năm nay, Việt Nam đã vượt qua Trung Quốc, Mexico và các nước khác để ghi nhận thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Hoa Kỳ. [Bloomberg]


Cuộc chiến thuế quan của Donald Trump đã làm đảo lộn cục diện thâm hụt thương mại của Mỹ. Thuế quan cao nhắm vào Trung Quốc đã đẩy các công ty toàn cầu chuyển sản xuất sang Việt Nam, và quốc gia Đông Nam Á này đã vượt qua Trung Quốc, Mexico và các nước khác trong nửa đầu năm nay để đạt thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Hoa Kỳ. Sự dịch chuyển này rất đáng chú ý khi xét đến việc nền kinh tế Việt Nam chỉ bằng khoảng một phần tư quy mô nền kinh tế Mexico.

Theo tờ Wall Street Journal, số liệu của chính phủ liên bang Mỹ cho thấy thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam với Hoa Kỳ đạt 114 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, vượt qua Đài Loan, Mexico và Trung Quốc để trở thành quốc gia có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất so với Mỹ.

Chỉ một năm sau khi Trump bắt đầu định hình lại trật tự thương mại toàn cầu theo hướng có lợi cho Mỹ thông qua thuế quan, Việt Nam đã nổi lên như quốc gia hưởng lợi lớn nhất.

Nguyên nhân cốt lõi của sự thay đổi này là khoảng cách thuế quan lớn giữa Trung Quốc và Việt Nam.

Theo mô hình ngân sách Penn Wharton, thuế suất thực tế mà Hoa Kỳ áp dụng cho hàng nhập khẩu từ Trung Quốc tính đến tháng 6 đã đạt 23,2% — cao hơn gấp ba lần mức thuế suất thực tế trung bình toàn cầu là 7%. Ngược lại, thuế suất thực tế đối với các sản phẩm của Việt Nam chỉ ở mức 6,5%.

Đối với các công ty, việc xuất khẩu cùng một sản phẩm sang Hoa Kỳ hiện nay phải chịu mức thuế quan cao hơn nhiều khi sản xuất tại Trung Quốc so với khi sản xuất tại Việt Nam.

Đáp lại, các công ty toàn cầu bao gồm Apple, Nike và Lululemon đã nhanh chóng đa dạng hóa mạng lưới sản xuất của họ, chuyển hướng khỏi Trung Quốc và sang Việt Nam. Khi các nhà sản xuất vừa và nhỏ tham gia xu hướng này cùng với các tập đoàn lớn, chiến lược được gọi là "Trung Quốc cộng một" đã được đẩy mạnh.

TOV Furniture, một công ty sản xuất nội thất có trụ sở tại Miami, là một ví dụ điển hình. Mới đây vào năm 2024, công ty này nhập khẩu 60% sản phẩm của mình — bao gồm ghế sofa, giường và các sản phẩm tương tự — từ Trung Quốc và 25% từ Việt Nam.

Giờ đây, tỷ lệ đã đảo ngược. Thị phần của Trung Quốc giảm xuống còn 25% trong khi của Việt Nam tăng lên 60%. "Chúng tôi chuyển sản xuất hoàn toàn vì thuế quan", Bruce Krinsky, người sáng lập TOV Furniture, cho biết.

Khối lượng hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Hoa Kỳ đã tăng mạnh.

Nhập khẩu hàng hóa Việt Nam vào Mỹ trong nửa đầu năm nay đạt 123 tỷ USD, tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng kim ngạch nhập khẩu trong sáu tháng đầu năm đã vượt qua con số 114 tỷ USD của cả năm 2023.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa trở thành nguồn nhập khẩu hàng hóa lớn nhất của Mỹ nói chung. Mexico và Canada vẫn chiếm thị phần lớn nhất trong tổng lượng nhập khẩu của Mỹ, tiếp theo là Đài Loan và Trung Quốc. Việt Nam đứng đầu bảng xếp hạng về thặng dư thương mại hàng hóa vì xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn đáng kể so với nhập khẩu từ Mỹ.

Sự trỗi dậy nhanh chóng của Việt Nam cũng làm dấy lên những cáo buộc rằng hàng hóa Trung Quốc ngày càng được vận chuyển qua Việt Nam để tránh thuế quan. Các nhà phê bình lập luận rằng mặc dù chính quyền Trump đã tăng rào cản thuế quan nhắm vào Trung Quốc, nhưng hiệu quả tổng thể trong việc giảm thâm hụt thương mại của Mỹ là hạn chế vì chỉ có địa điểm sản xuất hoặc tuyến đường xuất khẩu thay đổi.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, có những lập luận phản bác cho rằng sự tăng vọt xuất khẩu gần đây không thể chỉ được giải thích đơn thuần bằng việc vận chuyển quá cảnh hàng hóa Trung Quốc.

Ông Mark Gillin, chủ tịch Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam, cho biết khoảng 60% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ bao gồm máy móc, thiết bị điện tử và thiết bị gia dụng, và các công ty toàn cầu có cơ sở sản xuất thực tế tại Việt Nam - bao gồm Samsung Electronics, Intel và Foxconn - đang thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.