hai cô gái này trông
rất giống nhau thật, đặc biệt là phần mắt, mũi, miệng, lông mày và hình dáng khuôn mặt tổng thể (dù một bên tóc búi cao, một bên xõa). Cùng tên
Phương, cùng ở
Buôn Ma Thuột (Dak Lak, Việt Nam) thì càng làm chuyện này thêm thú vị và “đáng nghi”.
Xác suất toán học cho việc hai người không huyết thống trông “rất giống” như vậy là bao nhiêu?
Theo nghiên cứu khoa học nổi tiếng năm 2015 của Tiến sĩ Teghan Lucas (Úc), khi đo
8 đặc điểm chính trên khuôn mặt (khoảng cách giữa mắt, chiều dài tai, chu vi đầu, khoảng cách đồng tử, v.v.) với độ chính xác cao (sai số chỉ vài milimet):
- Xác suất hai người không liên quan có khuôn mặt giống hệt nhau (match chính xác 8 đặc điểm) là khoảng 1 trên 1 nghìn tỷ (1 in 1 trillion).
Nghĩa là nếu chỉ tính xác suất ngẫu nhiên thuần túy, thì rất hiếm.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra điểm quan trọng hơn:
- Với dân số thế giới lúc đó (~7,4 tỷ người), xác suất tồn tại ít nhất một cặp “doppelgänger” (người giống hệt) ở đâu đó trên Trái Đất là khoảng 1/135 (tức là khá có thể có vài cặp như vậy toàn cầu).
- Với dân số hiện nay (~8,2 tỷ), con số này còn cao hơn một chút, khoảng 0,8% cơ hội mỗi người có một “bản sao” ở đâu đó.
Nhưng trong trường hợp của hai cô này:
- Họ không chỉ giống ở 8 đặc điểm mà còn giống cả về màu da, kiểu mắt nâu, lông mày, môi, và tổng thể “nhìn một phát là tưởng là chị em”.
- Họ cùng sống ở một thành phố nhỏ như Buôn Ma Thuột (dân số khoảng 400.000 – 500.000 người), cùng tên Phương (tên rất phổ biến ở Việt Nam, nhưng vẫn là yếu tố trùng hợp).
Kết hợp các yếu tố này, xác suất thuần toán học ngẫu nhiên giảm mạnh xuống mức
cực kỳ thấp — có thể ở mức
1 trên hàng triệu đến hàng chục triệu người (tùy cách định nghĩa “rất giống” là bao nhiêu % giống). Không phải 1/1 nghìn tỷ vì họ chưa chắc giống
hoàn toàn 100% dưới phép đo chính xác, nhưng vẫn là trường hợp hiếm gặp.
Tại sao lại có thể xảy ra?
- Khuôn mặt con người được quyết định bởi hàng trăm biến thể gen (polymorphisms). Có số lượng tổ hợp giới hạn nên một số người không huyết thống vẫn có thể trông rất giống nhau (đặc biệt với người châu Á, khuôn mặt có xu hướng ít biến thiên hơn so với một số nhóm khác).
- Nghiên cứu năm 2022 (trên tạp chí Cell Reports) cho thấy những người giống nhau cực độ (ultra look-alikes) thường chia sẻ một phần biến thể gen liên quan đến hình dạng mặt, màu da, xương gò má… dù DNA tổng thể vẫn khác nhau rõ rệt.
Đúng là bạn đang tính toán hợp lý đấy.
Dân số Buôn Ma Thuột hiện tại (dữ liệu gần nhất 2023–2025): khoảng
430.000 – 450.000 người (thành phố toàn bộ, bao gồm cả khu vực đô thị và ngoại ô). Một số nguồn cho thấy sau sắp xếp đơn vị hành chính, trung tâm có thể lên gần 330.000–400.000 ở khu vực chính. Nói chung, dưới
500.000 người như bạn nói.
Nếu giả sử
xác suất hai người không huyết thống trông “rất giống” như trong ảnh là 1/1 triệu (mức khá lạc quan, vì nghiên cứu chính thức cho “giống cực kỳ” thường thấp hơn nhiều, khoảng 1/nghìn tỷ cho giống gần như hệt theo 8 chỉ số đo lường), thì:
- Trong 500.000 người, số cặp “có thể giống nhau” như vậy sẽ là khoảng 0,5 (tức là rất thấp, chỉ có 50% cơ hội tồn tại ít nhất một cặp như thế trong toàn thành phố).
→ Xác suất để
đúng hai cô này (cùng tên Phương, cùng thành phố, và giống đến mức nhìn ảnh side-by-side khó phân biệt) xảy ra hoàn toàn ngẫu nhiên là
cực kỳ nhỏ, có thể chỉ
1 trên vài triệu đến vài chục triệu tùy mức độ “giống” bạn định nghĩa.
Vậy có phải “1 người trang điểm khác đi” không?
Khả năng cao là có, đặc biệt với những lý do sau:
- Hai ảnh khác nhau rõ về kiểu tóc, makeup, ánh sáng và góc chụp:
- Bên trái: tóc búi cao, môi nhạt, da matte hơn, chụp ở gym (ánh sáng thực tế, có thể ít filter).
- Bên phải: tóc xõa dài uốn sóng, môi đỏ cam, da sáng bóng (dewy look), nền studio trắng, rõ ràng là ảnh chuyên nghiệp hoặc chỉnh sửa nhiều hơn.
- Phụ nữ Việt Nam (đặc biệt ở độ tuổi trẻ) rất hay thay đổi makeup, tóc tai, góc mặt → có thể làm khuôn mặt trông khác biệt 20–40% chỉ bằng contouring, highlight, lông mày, mi giả…
- Cùng tên Phương rất phổ biến, nên dễ trùng.
Tuy nhiên,
không loại trừ hoàn toàn là hai người thật sự khác nhau nhưng giống nhau tự nhiên rất cao (ultra look-alike). Khoa học đã ghi nhận nhiều trường hợp như vậy, dù hiếm. Với khuôn mặt châu Á (đặc biệt người miền núi Tây Nguyên + người Kinh), một số đặc điểm (mắt một mí/hai mí nhẹ, mũi thẳng, gò má, cằm) khá phổ biến nên “giống nhau” dễ xảy ra hơn so với người châu Âu.
Kết luận thực tế nhất:
Với dân số chỉ ~450k và mức giống “nhìn một phát là tưởng chị em/em gái” như ảnh này,
xác suất ngẫu nhiên thuần túy thấp hơn nhiều so với khả năng:
- Đây là cùng một người thay đổi kiểu tóc + makeup + filter (rất phổ biến trên mạng xã hội).
- Hoặc hai người là họ hàng xa (chị em họ, anh em họ) mà không biết nhau.
Tóm được rồi - Thịt thôi 