Nguyễn Phúc Nguyên có phải là vị chúa từng tha chết cho thương nhân Nhật Bản không ? Có tích kể rằng có ông thương nhân bị đắm tàu và dạt vào biển ở đàng trong, sau đó vì bất đồng ngôn ngữ với quan viên địa phương mà dẫn đến xô xác, lão rút gươm chém chết ông quan đó rồi bị áp đảo tống vào ngục giam, chúa Nguyễn hay tin vào tận ngục thương lượng, ban ân xá với điều kiện nhờ ổng giúp, gửi một bức thư cho Thiên Hoàng ở bển, muốn thương nhân nhật bản tới lui thường xuyên hơn ở thương cảng hội an.
Nguyễn Phúc Nguyên có phải là vị chúa từng tha chết cho thương nhân Nhật Bản không ? Có tích kể rằng có ông thương nhân bị đắm tàu và dạt vào biển ở đàng trong, sau đó vì bất đồng ngôn ngữ với quan viên địa phương mà dẫn đến xô xác, lão rút gươm chém chết ông quan đó rồi bị áp đảo tống vào ngục giam, chúa Nguyễn hay tin vào tận ngục thương lượng, ban ân xá với điều kiện nhờ ổng giúp, gửi một bức thư cho Thiên Hoàng ở bển, muốn thương nhân nhật bản tới lui thường xuyên hơn ở thương cảng hội an.
Câu chuyện này có thật nhưng không phải Phúc Nguyên mà là chúa Nguyễn Hoàng.
BANG GIAO GIỮA HỌ NGUYỄN VÀ NHẬT BẢN
#vmvs #vanminhvietsu
Trong những năm đầu quay về Nam, chúa Nguyễn Hoàng đã rất tranh thủ xây dựng các mối quan hệ ở bên ngoài Đại Việt trong đó điển hình là mối quan hệ với Nhật Bản. Mối bang giao giữa Đàng Trong với Nhật Bản được thể hiện qua nhiều bức thư hiện vẫn còn lưu trữ tại Nhật đã cho thấy sự khéo léo trong kết nối giao thương của các chúa Nguyễn mà tiên chúa Nguyễn Hoàng là người khởi xướng.
Ất Dậu… bấy giờ có tướng giặc nước Tây Dương hiệu là Hiển Quý (Hiển Quý là tên hiệu của bọn tù trưởng Phiên, không phải tên người) đi 5 chiếc thuyền lớn, đến đậu ở cửa Việt để cướp bóc ven biển. Chúa sai hoàng tử thứ sáu lĩnh hơn 10 chiến thuyền, tiến thẳng đến cửa biển, đánh tan 2 chiếc thuyền giặc. Hiển Quý sợ chạy (…) Từ đó giặc biển im hơi” [1].
14 năm sau hiển quý quay lại cướp, thuyền bị mắc cạn bị quan của Nguyễn Hoàng bắt, Hiển quý rút gươm giết chết viên quan của Nguyễn Hoàng và bị tống giam
Nguyễn Hoàng đề nghị thả ông ấy ra và cho làm sứ giả liên hệ với Nhật Bản
Bức thư sớm nhất được ghi nhận là năm 1601, niên hiệu Hoằng Định thời Kính Tông Hoàng Đế nhà Lê của chúa Nguyễn Hoàng gửi cho Đức Xuyên Gia Khang [Tokugawa Ieyasu – Chi Di Đại Tướng Quân của nước Nhật Bản. Tokugawa Ieyasu chính là người mở đầu cho chế độ Mạc Phủ Tokugawa.
Trong lá thư này thì Nguyễn Hoàng xưng là An Nam Quốc Nguyên Suý Thuỵ Quốc công (có nguồn ghi là Đoan Quốc Công).
Nội dung là thư xoay quanh việc Bạch Tân Hiển Quý [Shirahama Kenki] người Nhật đi thuyền đến Đàng Trong mua hàng, thông thương nhưng quan ở Thuận Hóa không biết nên hai bên mâu thuẫn dẫn đến kết oán. Thư có đoạn nói về sự hối tiếc của Nguyễn Hoàng:
“Tôi ở Đông Kinh được tin đó, lấy làm đáng tiếc, năm rồi tôi phụng mạng Thiên triều đến trấn giữ nơi này, thấy Hiển Quý còn ở nước tôi, vẫn muốn dùng thuyền đưa về nước, nhưng vì tiết trời chưa thuận, phải đợi chờ đến nay. May sao có thuyền buôn của quý quốc lại tới. Vậy có chút lễ mọn để tỏ lòng thành, mong ngài nhận cho. Tôi nhờ Hiển Quí chuyển lá thư này và một chút tặng phẩm, chuyển lời với bậc bề trên của quý quốc. Tôi muốn lấy dịp này kết tình huynh đệ, giao nghĩa thiên địa giữa hai nước. Nếu được như thế, thì xin giúp cho [bốn thứ quân khí, để dùng vào việc nước (sinh diêm, sơn và khí giới). Tôi thật cảm kích vô cùng”.
Chúng ta thấy rõ trong nội dung bức thư này có đề cập đến việc muốn trao đổi về các loại khí dụng, nguyên liệu dùng trong quân đội mà Nguyễn Hoàng đã trực tiếp bài tỏ trong thư. Trong lần này thì chúa Nguyễn gởi đến Sogun Tướng Quân của Nhật: kỳ nam 1 phiến (3 cân 10 lạng), lụa trắng 3 tấm, mật ong 10 chĩnh, lôi mộc 100 khúc, công 5 con.
Trong thư phúc đáp, Tokugawa nói rõ Hiển Quý không phải là đặc phái viên của ông ta: “Những con người độc ác ấy đã phạm tội giết người đáng bị dân tộc quý ngài trừng phạt. Lòng quảng đại của quý ngài đối với các thuỷ thủ ấy đáng được chúng tôi ghi lòng tạc dạ một cách sâu sắc”
“Nguyên Gia Khang, nước Nhật Bản, phục thư Thống binh Nguyên súy Thuỵ Quốc công nước An Nam. Thư đến tay mở ra gấp vào đến hai ba lần. Thuyền buôn đi từ Trường Kỳ [Nagasaki] nước tôi đến nước quý quốc bị gió bão vỡ thuyền. Túc hạ vỗ về nuôi người trong thuyền cho đến nay, thật là thâm ân. Sản vật lạ của quý quốc tôi đã nhận đủ số. Nay nước tôi bốn cõi vô sự, thuyền buôn Nhật Bản đi ra nước ngoài, đều bị cấm không được làm chuyện trái ngược với chính trị của nước sở tại. Thuyền buôn nước tôi đến quí quốc đều được cấp cho dấu đóng làm bằng chứng là thuyền do tôi cho phép. Xin quí quốc không giao dịch với các thuyền không mang dấu. Những binh khí của nước tôi đem tặng đây, thật như lông ngỗng xa từ nghìn dặm. Đương mùa mạnh đông, chúc ngài bảo trọng.”
Con dấu được nhắc đến ở đây chính là con dấu "Nguyên Gia Khang Hoằng Trung Thứ". Việc mang theo con dấu được xem giấy phép Mạc phủ cấp cho các thuyền buôn vượt biển đến các nước buôn bán. Có thể xem đây là sự khởi đầu cho chế độ Châu ấn thuyền của Tokugawa leyasu.
Sau đó thì Nguyễn Hoàng và leyasu cũng nhiều lần qua lại thư từ thông qua các thuyền buôn Nhật Bản và tặng nhau những vật phẩm, như Nhật thì hay tặng các trường đao cho chúa Nguyễn. Thời gian sau này thì các tướng quân của Nhật Bản không trực tiếp trả lời thư và thay vào đó, thư do các gia lão của Mạc Phủ trả lời.
Ngoài Mạc phủ, Chúa Nguyễn cũng gửi thư cho một số đối tượng khác. Ví dụ, lãnh chúa Kato Kiyomasa (1562 - 1611) của vùng Higo (Kumamoto) cũng tự đóng thuyền để giao dịch với Giao Chỉ và Xiêm La (Thái Lan). Trong lá thư thể hiện quan hệ hảo hữu và mong muốn tăng cường việc giao thương.
Trong bức thư năm Hoằng Định 12 (một năm sau đó) của Nguyễn Hoàng gửi Phụng hành Nagasaki là Haseyama Fujihiro (1567- 1617), hiện được lưu giữ tại pháp nhân tôn giáo Đền thờ Kuwana, cũng đề cập đến sự kiện chính biến ở Thái Lan, trao đổi về tình hình giao thương giữa hai bên. Fujihiro là cận thần của Tokugawa leyasu.
Một trong những sự kiện rất đặc biệt trong lịch sử bang giao giữa hai bên là năm Hoằng Định 20 (1619), chúa Nguyễn Phúc Nguyên lại gửi cho Araki Sotaro một bức thư. Nội dung của bức thư này được chép trong sách Nguồn gốc của dòng họ Araki, hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử - Văn hóa Nagasaki. Theo đó, chúa Nguyễn đã ban cho Araki Sotaro tên "Nguyễn Thái Lang", liệt vào hàng quí tộc.
Sotaro là một trường hợp hiếm có trong các dòng họ tham gia vào hoạt động mậu dịch Châu ấn thuyền. Cá nhân Sotaro đã trực tiếp lên các thuyền buôn và nhiều lần đến thăm Giao Chỉ, sau đó còn được chúa Nguyễn Phúc Nguyên gả con gái nuôi làm vợ và rước dâu về Nagasaki. Vị công nữ này còn được biết với tên là Công Nữ Ngọc Hoa, dù có những tranh luận về cái tên Ngọc Hoa này nhưng bà là một nhân tố góp phần thúc đẩy sự phát triển giao thương giữa Đàng Trong và Nhật Bản.
Ad: Thanh Lê
Nguồn:
- Lịch Sử Giao Lưu Việt Nam Nhật Bản
- Nam Biều Ký