Cái tuổi 49, người ta hay bảo là năm hạn, nhưng với tao, nó thực sự là một cú tát lật mặt của thời cuộc. Gần hai chục năm bám trụ ở nhà máy linh kiện điện tử, từ một tay thợ quèn leo lên được cái chức Trưởng ca Kiểm tra chất lượng (QA/QC), tao ngỡ đời mình thế là an bài. Nhưng rồi làn sóng tự động hóa ập đến. Cấp trên nhập về một dàn Robot thị giác máy tính tích hợp AI. Cái thứ máy móc vô tri ấy soi lỗi bo mạch chuẩn xác đến 99.9%, lại chạy 24/7 không biết kêu ca, chẳng đòi tăng lương cũng chẳng cần đóng bảo hiểm. Đám quản lý luống tuổi, mắt mờ tay chậm, lại lóng ngóng với phần mềm mới như tao bị đưa vào diện "tái cơ cấu". Cầm tờ quyết định sa thải cùng mớ tiền đền bù, tao bước ra khỏi cổng nhà máy, thấy đất trời chao đảo. Ở cái tuổi gần ngũ tuần, xin việc văn phòng thì ai nhận, mà làm chân tay thì sức đâu mà đọ với bọn trẻ. Nhìn vợ cặm cụi trong bếp, nghĩ đến hai đứa con đứa đang học đại học, đứa chuẩn bị thi cấp ba, tao cắn răng quyết định: Tất tay.
Gom góp cả tiền đền bù lẫn sổ tiết kiệm giấu giếm bấy lâu được hơn 300 triệu, tao quyết định rước một chiếc xe 7 chỗ về chạy dịch vụ công nghệ. Tính toán trên giấy tờ nghe bùi tai lắm: Xe lăn bánh 750 triệu, tao trả trước 250 triệu, để ra 50 triệu phòng thân. 500 triệu còn lại thế chấp luôn bằng cái xe. Ngân hàng vỗ vai hứa hẹn mức lãi suất năm đầu siêu ưu đãi chỉ 7.9%. Tao nhẩm tính, mỗi tháng trả cả gốc lẫn lãi loanh quanh 11, 12 triệu. Chỉ cần cày cuốc chăm chỉ, chạy ứng dụng kết hợp chở khách đi tỉnh, bèo cũng kiếm được 30 triệu một tháng. Trừ chi phí đi vẫn dư dả nuôi con. Bóp mồm bóp miệng chịu khó chả mấy chốc là hết nợ và bắt đầu sinh lời
Năm đầu tiên, tao sống chết với cái vô lăng. Ngày nào cũng mở mắt từ 5 giờ sáng, cày đến tận 11 giờ đêm mới mò về nhà. Ăn vội ổ bánh mì, nước thì lấy nước trà từ thiện free cho người nghèo đặt vỉa hè. Tháng nào tao cũng mang về được 15-17 triệu tiền cất túi sau khi trừ hết chi phí xăng cộ và tiền nộp ngân hàng. Nhưng tuần trăng mật trôi qua nhanh như một cái chớp mắt. Bước sang tháng thứ 13, cái bẫy lãi suất thả nổi bắt đầu sập xuống. Kinh tế khó khăn, lãi suất ngân hàng nhảy vọt lên hơn 14%. Tiền nộp hàng tháng đột ngột dội lên gần 13.5 triệu, dù nợ gốc đã giảm đôi chút. Ác mộng chưa dừng lại ở đó. Kinh tế đi xuống, người thất nghiệp đổ xô đi mua xe chạy dịch vụ, ra đường cứ 10 cái xe thì 7 cái là xe ghép, xe công nghệ. Miếng bánh thị phần bị chia nhỏ. Các hãng ứng dụng bắt đầu bài ca vắt chanh bỏ vỏ, cắt xén tiền thưởng, tăng chiết khấu lên đến gần 30%. Chạy lòi con mắt một cuốc xe được cuốc 50k thì hãng cắn mẹ nó mất mười mấy nghìn. Căn bản là nó thiếu đéo gì người, cần con cặc gì phải thương mình
Và rồi cái thứ hao mòn lớn nhất không phải là cái xe, mà là sức người. Ở tuổi 50, cái lưng của tao bắt đầu biểu tình. Nhờ những tháng ngày ngồi lỳ 12-14 tiếng trên ghế lái, tao bị thoát vị đĩa đệm nặng, chèn ép dây thần kinh. Có những hôm đang đạp phanh, cơn đau giật thót từ thắt lưng chạy dọc xuống tận gót chân khiến tao toát mồ hôi hột. Bác sĩ bảo bắt buộc phải nghỉ ngơi, nhưng nghỉ thì lấy ai nuôi ngân hàng? Tao đành giảm giờ chạy xuống còn 8 tiếng/ngày, tuần nghỉ 2 ngày đi châm cứu. Thu nhập tụt dốc không phanh. Đến tháng thứ 20, cái xe chạm mốc 10 vạn cây. Đồ đạc bắt đầu đình công. Bốn quả lốp mòn vẹt phải thay, bảo dưỡng lớn hộp số, thay bugi, curoa... ngót nghét mấy chục triệu. Cái quỹ dự phòng 50 triệu ngày xưa đã bay sạch vào tiền thuốc thang trị cái lưng và bù lấp sinh hoạt phí mấy tháng ế ẩm. Tiền kiếm ra mỗi tháng giờ chỉ còn 7-8 triệu, lấy đâu ra mười mấy triệu mà đóng cho ngân hàng?
Đến bước đường cùng, sợ bị liệt vào nợ xấu rồi ngân hàng xuống thu xe – cái cần câu cơm duy nhất – tao làm cái việc dại dột nhất mà những kẻ túng quẫn hay làm: Quẹt thẻ tín dụng và vay qua app tín dụng đen. Rút chỗ nọ đập chỗ kia, lấy lãi cao đắp vào gốc thấp. Vòng xoáy ác nghiệt đó nuốt chửng ông chỉ trong vòng 4 tháng. Lãi mẹ đẻ lãi con, phình to như một khối u ác tính. Sang năm thứ hai, tao chính thức gãy. Quá hạn 90 ngày, ngân hàng đẩy hồ sơ sang nợ xấu nhóm 3. Đội thu hồi nợ kéo xuống tận nhà. Ngày người ta cẩu chiếc xe đi, tao đứng lặng ở góc sân, cái lưng còng xuống vì đau đớn và bất lực. Chiếc xe cày ải 2 năm tã tượi, lại dính bão rớt giá của thị trường xe cũ vì ngoài kia rất nhiều tml y như tao, ngân hàng thanh lý vội vã chưa tới 300 triệu, tính ra tao vẫn còn nợ 1 ít và đang giả dần chứ chưa hết nợ.
Sau hơn hai năm "khởi nghiệp", tao mất trắng 250 triệu tiền mồ hôi nước mắt, mất luôn sức khỏe, cái lưng giờ hỏng bét. Cay đắng nhất là mỗi ngày mở mắt ra, tin nhắn đòi nợ từ mấy cái app tín dụng đen vẫn réo rắt liên hồi trên điện thoại, đe dọa cả vợ con tao. Ngỡ mua xe để làm chủ cuộc đời, hóa ra lại làm thuê cho ngân hàng và làm nô lệ cho cái vô lăng. Một cú trượt chân ở tuổi xế chiều, quét sạch mọi sự tự tôn của người đàn ông trụ cột gia đình.
