Châu Âu ký hợp đồng mua khoáng sản thiết yếu Nam Mỹ

newboi

Đàn iem Duy Mạnh
Monica de Bolle Monica de Bollengày 7 tháng 4 năm 2026 lúc 9:00
phải mất đến 25 năm đàm phán trước khi Liên minh châu Âu và khối kinh tế Nam Mỹ Mercosur ký kết một thỏa thuận thương mại vào đầu năm 2026, bất chấp sự phản đối từ các nhóm lợi ích được bảo hộ ở Pháp, Ý, Ireland, Ba Lan và các quốc gia khác. Thỏa thuận này vẫn cần được phê chuẩn đầy đủ, tuy nhiên, việc phê chuẩn dường như đã là chắc chắn.

đáng chú ý về bước đi này là sự tương phản với Hoa Kỳ. Trong khi chính quyền Trump đang tiến hành cuộc chiến thương mại để giành lấy các khoáng sản quan trọng từ các đối tác kinh tế của mình, châu Âu đang cố gắng đạt được mục tiêu tương tự bằng cách ký kết các thỏa thuận thương mại khuyến khích đầu tư vốn vào các quốc gia đối tác.

Thỏa thuận Đối tác EU-Mercosur sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý ràng buộc đầu tiên nhằm giảm bớt sự độc quyền của Trung Quốc trong việc chế biến khoáng sản quan trọng và chuyển một phần hoạt động chế biến đó sang Nam Mỹ. Trung Quốc đã bắt đầu đầu tư vào việc chế biến khoáng sản ở Nam Mỹ cho mục đích riêng của mình. Giờ đây, nếu các quốc gia Nam Mỹ có thể thu hút vốn đầu tư để chế biến khoáng sản cho Châu Âu, họ có thể tận dụng các thị trường mới mở ở đó.
Mercosur: South America's Fractious Trade Bloc | Council on Foreign  Relations

Cách tiếp cận Hoa Kỳ đối với khoáng sản thiết yếu Nam Mỹ chỉ là một "cái bắt tay"
Hoa Kỳ đang tụt hậu rất xa trong việc khai thác các nguồn tài nguyên này. 3 tuần sau khi Hiệp định EU-Mercosur được ký kết, Hoa Kỳ đã tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Khoáng sản Quan trọng đầu tiên, đưa ra 11 bản ghi nhớ (MOU) với các quốc gia giàu khoáng sản, bao gồm Argentina và Paraguay.

đối với các quốc gia Mercosur tham gia thỏa thuận—Argentina, Brazil, Paraguay, Uruguay—khi cân nhắc giữa một thỏa thuận bắt tay được thể hiện bằng MOU và một hợp đồng trong các quyết định đầu tư quan trọng, thì lựa chọn ưu tiên là điều hiển nhiên.
EU, US and Japan to cooperate on critical raw materials supply chains |  Euronews

Châu Âu hướng đến giảm phụ thuộc Trung Quốc về khoáng sản thiết yếu
sự phụ thuộc của Châu Âu vào khoáng sản của Trung Quốc gần như tuyệt đối. Tính đến năm 2023, Liên minh Châu Âu đã nhập khẩu 100% các nguyên tố đất hiếm nặng từ Trung Quốc, cũng như phần lớn lithium và các tài nguyên khác. Dự báo nhu cầu về lithium sẽ tăng gấp 12 lần vào năm 2030 và gấp 20 lần vào năm 2050.

Đạo luật Nguyên liệu thô quan trọng của châu Âu (CRMA), có hiệu lực từ tháng 5 năm 2024, cố gắng giải quyết các vấn đề về khả năng tiếp cận và những điểm yếu trong chuỗi cung ứng bằng cách đặt ra các tiêu chuẩn ràng buộc: Đến năm 2030, ít nhất 10% lượng tiêu thụ hàng năm của Liên minh châu Âu phải được khai thác trong nước, 40% được chế biến trong nước, và không một quốc gia nào ngoài EU được chiếm quá 65% bất kỳ nguyên liệu thô chiến lược nào.
EU selects first group of strategic projects for raw materials

chính văn bản của đạo luật CRMA thừa nhận rằng Liên minh châu Âu sẽ không bao giờ tự túc được và sẽ tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu. Câu hỏi đặt ra là: từ ai?

tháng 12 năm 2024 ký kết về mặt chính trị Hiệp định Đối tác EU-Mercosur, và dự kiến áp dụng tạm thời từ tháng 5 năm 2026, đưa ra câu trả lời. Ngoài việc tạo ra một khu vực thương mại tự do trải rộng trên 780 triệu người, hiệp định này còn từng bước loại bỏ hơn 90% thuế quan song phương, bao gồm cả những thuế quan đối với các khía cạnh thiết yếu của chuỗi giá trị khoáng sản quan trọng. Các con số thống kê ban đầu ít quan trọng hơn so với các động lực mang tính cấu trúc đối với mạng lưới cung ứng khoáng sản thiết yếu được lồng ghép vào các điều khoản của thỏa thuận về việc tăng thuế quan, tiếp cận đầu tư và hạn chế xuất khẩu.

hãy xem xét việc tăng thuế quan, điều khoản quan trọng nhất đối với chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Theo chế độ cũ, Liên minh châu Âu áp đặt mức thuế ngày càng cao hơn đối với hàng hóa đã qua chế biến so với quặng thô, gây bất lợi cho quá trình chế biến gia tăng giá trị tại nguồn. Thỏa thuận này phá bỏ cấu trúc đó, cho phép các sản phẩm khoáng sản tinh chế và bán thành phẩm nhập khẩu vào Liên minh châu Âu với các điều khoản tương đương hoặc tốt hơn so với nguyên liệu chưa qua chế biến. Đối với các nước Mercosur, phép tính thay đổi đáng kể, khiến việc đầu tư vào năng lực tinh chế có nhiều khả năng khả thi về mặt kinh tế hơn là phản tác dụng.

thỏa thuận cũng loại bỏ thuế xuất khẩu như một nguyên tắc chung và cấm độc quyền xuất khẩu. Sẽ không có thuế đối với hàng xuất khẩu của Brazil sang Liên minh châu Âu đối với niken, đồng, nhôm, thép, germani và gali.
Brazil's Potential Role in Diversifying US Critical Mineral Supply - Center  on Global Energy Policy at Columbia University SIPA | CGEP

tại Argentina, tất cả các loại thuế xuất khẩu đối với khoáng sản đều được miễn. Về phía đầu tư, các công ty EU có quyền thành lập doanh nghiệp tại các nước Mercosur với sự đối xử không phân biệt đối xử, được hỗ trợ bởi một khuôn khổ pháp lý ràng buộc bao gồm thương mại và phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, và các tiêu chuẩn về môi trường và lao động.

với các khoản đầu tư khai thác và tinh chế với thời gian hoàn vốn kéo dài nhiều thập kỷ, tính dự đoán được về mặt pháp lý như thế này là yếu tố phân biệt một dự án khả thi với một dự án mang tính đầu cơ.

Thoả thuận nhằm mục đích làm cho việc chế biến khoáng sản thiết yếu có-giá-trị-gia-tăng trở nên khả thi tài chính với các nước Mercosur (Nam Mỹ)
theo thỏa thuận, Brazil vẫn giữ quyền tự chủ trong chính sách công nghiệp.

thỏa thuận cho phép Brazil áp dụng các hạn chế xuất khẩu hoặc thuế đối với khoáng sản quan trọng và các nguyên tố đất hiếm khi cần thiết – một ngoại lệ bảo vệ chương trình công nghiệp hóa của đất nước. Sự nhượng bộ này cho phép các nước Mercosur thu được giá trị trong nước, thay vì chỉ đơn thuần xuất khẩu nguyên liệu thô cho bên mua khác.

nguồn tài nguyên khoáng sản Nam Mỹ rất lớn và phần lớn chưa được lập bản đồ.
Complete Brazil Train Tour | *4* & 5* Atlantic Rainforest Holidays

ví dụ Brazil, chưa đến 30% lãnh thổ của nước này đã được khảo sát về các nguồn tài nguyên này, nhưng quốc gia này lại là nhà sản xuất chính bauxite, đồng, quặng sắt, mangan, than chì tự nhiên, niobi, kim loại silic và tantali.
Battle lines redrawn as Argentina's lithium mines ramp up to meet electric  car demand | Global development | The Guardian

Argentina được biết đến là một trong những nhà sản xuất lithium và borat lớn nhất thế giới, trong khi Paraguay được ước tính có trữ lượng lithium và mangan lớn, cùng với các nguồn tài nguyên khác.
Para que se usa el manganeso en la industria

Liên minh châu Âu hiện đã nhập khẩu hơn 80% lượng niobi từ Mercosur, đặc biệt là từ Brazil. Tuy nhiên, phần lớn sản lượng của khu vực này trong lịch sử được xuất khẩu dưới dạng thô, chủ yếu sang Trung Quốc. Thỏa thuận này nhằm mục đích thay đổi điều đó. Thỏa thuận thực hiện điều này bằng cách làm cho việc chế biến tại địa phương khả thi về mặt tài chính, thiết lập các cam kết pháp lý nhằm giảm thiểu rủi ro vốn đã cản trở vốn đầu tư dài hạn vào ngành khai thác mỏ Nam Mỹ trong lịch sử, và mở ra cánh cửa cho "greenshoring", tức là di dời các nhà máy lọc dầu tiêu thụ nhiều năng lượng đến những nơi được cung cấp điện sạch dồi dào trong khu vực.
Brazil Has The Largest Niobium Reserve In The World And This Metal Is Worth  A Fortune

các dự án đang được xem xét bao gồm lọc lithium ở Argentina, sản xuất niken sunfat ở Brazil và các cơ sở tách kim loại đất hiếm, cũng ở Brazil. Nếu những dự án này thành hiện thực, chúng sẽ trực tiếp phục vụ tiêu chuẩn của CRMA châu Âu rằng không quá 65% bất kỳ nguyên liệu thô chiến lược nào đến từ một nhà cung cấp duy nhất.

Rủi ro với thoả thuận EU-Mercosur: phê chuẩn, thay thế sự hiện diện Trung Quốc và chính trị Nam Mỹ
việc hiện thực hóa tiềm năng khoáng sản quan trọng của thỏa thuận EU-Mercosur không phải là không có những rủi ro đáng kể. Việc phê chuẩn đầy đủ vẫn là vấn đề then chốt chưa được giải quyết.

tháng 1 năm 2026 Nghị viện châu Âu đã khởi động một cuộc xem xét tư pháp về thỏa thuận EU-Mercosur, và việc phê chuẩn đầy đủ bởi tất cả các quốc gia thành viên EU và các bên Mercosur dự kiến sẽ không diễn ra trước năm 2027. Sự phản đối từ ngành nông nghiệp Pháp rất mạnh mẽ, và sự phản đối từ Ý, Ireland, Ba Lan, Áo và Hungary vẫn tiếp diễn.
France loses 20 percent of farms as large-scale agriculture gains ground -  RFI

trong nhiều năm, các doanh nghiệp Trung Quốc đã hoạt động tích cực tại thị trường khoáng sản Nam Mỹ, đầu tư vào các mỏ, đảm bảo các thỏa thuận bao tiêu và xây dựng cơ sở hạ tầng. Việc thay thế Trung Quốc sẽ đòi hỏi các cam kết vốn bền vững và chuyển giao công nghệ từ các công ty Châu Âu, cả 2 điều này đều không được đảm bảo. Chu kỳ chính trị làm tăng thêm một lớp bất ổn, như trường hợp cuộc tổng tuyển cử năm 2026 của Brazil.

cách tiếp cận Hoa Kỳ có vẻ không mấy khả thi. Các bản ghi nhớ (MOU) không thay đổi biểu thuế, không trao quyền pháp lý để thành lập doanh nghiệp, hoặc tạo ra các cơ chế giải quyết tranh chấp có hiệu lực.

MOU là các công cụ chính trị, chứ không phải luật thương mại. Việc huy động vốn theo khuôn khổ MOU có thể nhanh chóng và linh hoạt, nhưng lại phụ thuộc vào quyền quyết định của nhánh hành pháp, khiến các quốc gia đối tác phải đối mặt với sự biến động chính sách vốn đã đặc trưng cho chính quyền Mỹ hiện tại.

với các nhà đầu tư xây dựng nhà máy chế biến với thời gian hoàn vốn từ 15 đến 20 năm, sự khác biệt giữa một cấu trúc thể chế ràng buộc (thoả thuận) và một tuyên bố về ý định có thể (MOU) là sự khác biệt giữa một dự án khả thi về mặt tài chính và một dự án có mức phí bảo hiểm rủi ro quá cao.

trái lại, thỏa thuận EU-Mercosur đảm bảo các điều khoản về thuế quan không leo thang, đảm bảo đối xử không phân biệt đối xử đối với đầu tư, cung cấp các cơ chế giải quyết tranh chấp và bao gồm các điều khoản ngoại lệ rõ ràng cho các chính sách giá trị gia tăng địa phương.

với các quốc gia Mercosur đang cân nhắc các lựa chọn của mình, chiều sâu thể chế của thỏa thuận EU-Mercosur thể hiện một đề xuất khác biệt về chất lượng so với một chồng các bản ghi nhớ MOU
Brazilian Nickel achieves NHP heap leaching milestone at Piauí Nickel  Project - International Mining

liệu thỏa thuận EU-Mercosur có thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc phê chuẩn vượt qua được những rào cản chính trị, vào việc các công ty Châu Âu cam kết đầu tư vốn quy mô lớn, và vào việc các chính phủ Mercosur duy trì sự ổn định chính sách mà thỏa thuận này đòi hỏi – tất cả đều nói thì dễ hơn làm.

giờ đây, cấu trúc đã được thiết lập, và lần đầu tiên, logic kinh tế cũng đã được hình thành. Nam Mỹ đã dành hàng thập kỷ để xuất khẩu nguyên liệu thô cho bất cứ ai muốn mua. Thỏa thuận EU-Mercosur là một canh bạc rằng khu vực Nam Mỹ có thể làm được nhiều hơn với nguồn tài nguyên nằm dưới lòng đất Nam Mỹ thay vì chỉ xuất khẩu sang Trung Quốc.
 
Sửa lần cuối:
Top