🌸CÓ NHỮNG THỨ KHÔNG THUỘC VỀ ĐÔI MẮT.
Ta quen tin vào những gì mình nhìn thấy.
Thấy thì tin.
Không thấy thì nghi ngờ.
Nhưng có bao nhiêu thứ quan trọng trong đời
lại chưa từng cần đến đôi mắt để nhận ra?
Ta nhìn thấy một người,
nhưng đâu nhìn thấy hết những điều họ đang mang trong lòng.
Ta nghe được một lời,
nhưng đâu nghe được hết những điều nằm phía sau nó.
Ta có thể chạm vào một vật,
nhưng không phải thứ gì tồn tại cũng có thể nắm lấy bằng bàn tay.
Có lẽ vì vậy mà có một điều rất lạ được viết từ hơn hai nghìn năm trước:
視之不見，名曰夷。
聽之不聞，名曰希。
搏之不得，名曰微。
Thị chi bất kiến, danh viết Di.
Thính chi bất văn, danh viết Hi.
Bác chi bất đắc, danh viết Vi.
Xem mà không thấy, gọi là Di.
Lóng mà không nghe, gọi là Hi.
Bắt mà không nắm được, gọi là Vi.
Ba cách nói.
Một điều không thể nhìn bằng mắt.
Không thể nghe bằng tai.
Không thể nắm bằng tay.
Nhưng không vì thế mà có thể nói rằng nó không tồn tại.
Có những thứ chỉ có thể nhận ra
khi ta thôi đòi hỏi nó phải xuất hiện theo cách mình muốn.
Ánh sáng không có nghĩa nếu không có bóng tối.
Một giai điệu không nằm trong từng nốt riêng lẻ.
Một khoảng thời gian không thể cầm lên,
nhưng lại có thể thay đổi cả một con người.
Ta thường muốn mọi thứ phải có hình dạng rõ ràng
thì mới chịu tin.
Nhưng thế giới vốn đâu chỉ được tạo nên bởi những gì có thể đặt trước mắt.
此三者不可致詰，
故混而為一。
Thử tam giả bất khả trí cật,
cố hỗn nhi vi nhất.
Ba điều ấy không thể phân tích đến cùng,
nên quy về làm Một.
Có những điều càng cố chia nhỏ để hiểu,
ta càng xa cái toàn thể của nó.
Giống như cố giải thích một mùi hương
bằng hàng trăm câu chữ.
Câu chữ có thể mô tả.
Nhưng không câu chữ nào thay thế được
khoảnh khắc chính mình ngửi thấy nó.
Có lẽ cái sâu nhất của một sự vật
không phải lúc nào cũng nằm trong phần
ta có thể gọi tên.
Rồi:
迎之不見其首，
隨之不見其後。
Nghinh chi bất kiến kỳ thủ,
tùy chi bất kiến kỳ hậu.
Đón nó mà không thấy đầu,
theo nó mà không thấy cuối.
Không có điểm bắt đầu để ta nắm lấy.
Cũng không có điểm kết thúc để ta nói rằng
mình đã hiểu hết.
Và có lẽ đây mới là điều khó đối với con người:
ta muốn mọi thứ có điểm bắt đầu,
có điểm kết thúc,
có hình dạng,
có tên gọi.
Bởi khi gọi được tên một điều,
ta có cảm giác mình đã hiểu nó.
Nhưng hiểu một cái tên
không đồng nghĩa với hiểu bản chất.
Có khi chúng ta không thiếu kiến thức.
Chỉ là đã quen nhìn thế giới
qua những cái tên mình đặt cho nó.
執古之道，
以御今之有。
能知古始，
是謂道紀。
Chấp cổ chi Đạo,
dĩ ngự kim chi hữu.
Năng tri cổ thủy,
thị vị Đạo kỷ.
Giữ cái Đạo xưa,
để mà trị cái có của hiện nay.
Biết được cái đầu mối của xưa,
ấy gọi là nắm được mối giềng của Đạo.
Điều xưa không nhất thiết là điều cũ.
Có những điều đã tồn tại từ rất lâu
bởi con người vẫn chưa bao giờ thôi cần đến nó.
Như việc biết rằng:
không phải cái gì mình nhìn thấy
cũng là toàn bộ sự thật.
Không phải cái gì mình nghe được
cũng là toàn bộ câu chuyện.
Và không phải cái gì mình nắm được
cũng là thứ quan trọng nhất.
Có lẽ đôi khi,
thứ đáng để tìm hiểu không nằm ở trước mắt.
Mà nằm ở phần còn lại mà mắt chưa thấy.
🌿 Lời Lão Tử:
視之不見，名曰夷。
聽之不聞，名曰希。
搏之不得，名曰微。
此三者不可致詰，故混而為一。
其上不皦，其下不昧。
繩繩兮不可名，
復歸於無物。
是謂無狀之狀，
無物之象，是謂惚恍。
迎之不見其首，
隨之不見其後。
執古之道，以御今之有。
能知古始，是謂道紀。—
🌸
