Series lịch sử huyền bí: Hy Lạp cổ đại, nền móng của văn minh nhân loại.

Loạt bài cũ

Hello chúng mày, t đã quay trở lại rồi đây. Tiếp nối series về khoa học, lịch sử với 1 chủ đề ít huyền bí nhất trong toàn bộ loạt bài. Mà thực ra là chả có gì huyền bí cả. Hôm nay, tao muốn nói về văn minh Hy Lạp cổ đại.

A- Giới thiệu chung về Hy Lạp cổ đại.

-Thế giới loài người phát triển qua hàng vạn năm, từ khi ăn lông ở lỗ đến khi tổ chức đc 1 xã hội sông có trật tự, văn minh đã chứng kiến rất nhiều nền văn minh với rất nhiều đế chế hùng mạnh trong lịch sử. Thằng nào chơi game AOE cũng biết, có nhiều đế chế, vương quốc cổ đại như: Assyrian, Palmyran, Babylon, Minoan, Hittile, Phoenician, Sumerian, Persian, Ai Cập..... Tuy nhiên, theo những gì tao đã tìm hiểu đc, ko có đế chế nào phát triển rực rỡ, để lại cho hậu thế nhiều di sản như Hy Lạp cổ đại.

Nguồn gốc
-Người Hy Lạp được cho là đã di chuyển về phía nam về phía bán đảo Balkan thành vài đợt vào cuối thiên niên kỷ 3 TCN, lần cuối vào lúc cuộc xâm lăng của người Dorian. Thời kỳ từ 1600 TCN đến khoảng 1100 TCN được miêu tả trong Lịch sử của Hy Lạp Mycenae là triều đại của vua Agamemnon và cuộc chiến thành Troia được kể trong các bản anh hùng ca của Homer. Thời kỳ từ 1100 TCN đến thế kỷ VIII TCN là một "thời kỳ tối tăm" với không một tư liệu nào được giữ lại, và rất hiếm bằng chứng khảo cổ còn lại. Các tư liệu cấp hai và ba như Lịch sử của Herodotus, Mô tả về Hy Lạp của Pausanias, Bibliotheca của Diodorus và Chronicon của Jerome, miêu tả sơ lược lịch sử và danh sách các vua của thời kỳ này. Lịch sử của Hy Lạp cổ đại thường được kết thúc với sự chấm dứt của triều đại Alexandros Đại Đế, người chết năm 323 TCN. Những sự kiến sau đó được miêu tả trong Hy Lạp thời cổ.



Khái quát về các thời kỳ
-Hy Lạp cổ đại là một nền văn minh thuộc về một thời kỳ lịch sử của Hy Lạp khởi đầu từ thời kỳ Tăm tối của Hy Lạp khoảng từ thế kỷ 12 - thế kỷ thứ 9 TCN và kéo dài đến cuối thời kỳ cổ đại (khoảng năm 600 Công Nguyên). Tiếp nối giai đoạn này là sự bắt đầu của giai đoạn đầu thời kỳ trung cổ và kỷ nguyên Byzantine. Khoảng ba thế kỷ sau giai đoạn sụp đổ cuối thời kỳ Đồ đồng của nền văn minh Mycenaean, các thành bang Hy Lạp đã bắt đầu hình thành vào thế kỷ thứ 8 TCN, mở ra thời kì Hy Lạp cổ xưa và quá trình thuộc địa hóa khu vực Địa Trung Hải. Tiếp theo, đó là thời kỳ Hy Lạp cổ điển, kỷ nguyên này được bắt đầu bằng các cuộc Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư, kéo dài từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ thứ 4 TCN.
-Nhờ vào các cuộc chinh phạt được Alexandros Đại Đế của Macedonia thực hiện, nền văn minh Hy Lạp hóa đã phát triển rực rỡ trải dài từ khu vực Trung Á cho đến tận cùng phía tây của khu vực biển Địa Trung Hải. Thời kỳ Hy Lạp hóa đi đến hồi kết khi Cộng hòa La Mã tiến hành chinh phạt và sáp nhập các vùng đất nằm ở phía đông khu vực biển Địa Trung Hải, họ đã thành lập ra các tỉnh như Macedonia của La Mã, và sau này là tỉnh Achaea của Đế quốc La Mã.

-Nền văn hoá cổ điển của Hy Lạp, đặc biệt là về triết học, đã có một ảnh hưởng mạnh mẽ đến La Mã cổ đại, mà đã giúp truyền bá nó đến nhiều vùng đất khác nhau của khu vực Địa Trung Hải và Châu Âu. Vì lý do này, nền văn hóa Hy Lạp cổ điển thường được coi là cội nguồn văn hóa mà góp phần tạo ra nền tảng cho nền văn hoá phương Tây thời kỳ cận đại và còn được coi là cái nôi của nền văn minh phương Tây

-Trước khi bước vào kỷ nguyên cổ điển, Hy Lạp đã trải qua kỷ nguyên tăm tối (khoảng từ 1200 - 800 TCN), đặc trưng khảo cổ học của thời kỳ này đó là phong cách thiết kế tiền hình học phẳng, và hình học phẳng trên các đồ gốm. Tiếp theo sau kỷ nguyên tăm tối là thời kỳ cổ xưa, bắt đầu từ khoảng thế kỷ thứ VIII trước Công nguyên. Thời kỳ cổ xưa đã chứng kiến những bước phát triển ban đầu trong văn hoá và xã hội Hy Lạp; cái mà đã tạo nên nền tảng cho thời kỳ cổ điển. Tiếp sau thời kỳ cổ xưa, thời kỳ cổ điển ở Hy Lạp theo quy ước được cho là đã bắt đầu từ thời điểm người Ba Tư tiến hành xâm lược Hy Lạp vào năm 480 TCN và kéo dài cho đến khi Alexandros Đại đế qua đời vào năm 323 TCN. Thời kỳ này được đặc trưng bởi một phong cách vốn được các nhà nghiên cứu xem như là chuẩn mực, phong cách "cổ điển", chẳng hạn như được thể hiện ở ngôi đền Parthenon. Về mặt chính trị, thời kỳ cổ điển chứng kiến sự thống trị của Athen và liên minh Delios trong thế kỷ thứ V TCN, nhưng sau đó quyền bá chủ lại rơi vào tay của người Sparta vào đầu thế kỷ thứ IV trước công nguyên, trước khi quyền bá chủ được chuyển sang cho Thebes và Liên minh Boeotia và cuối cùng là liên minh Corinth do Macedonia lãnh đạo. Hai sự kiện nổi bật nhất của thời kỳ này đó là các cuộc Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư và sự trổi dậy của Macedonia.



-Tiếp sau thời kỳ cổ điển là thời kỳ Hy Lạp hóa (323-146 TCN), trong giai đoạn này văn hoá và quyền lực của người Hy Lạp đã được mở rộng sang khu vực Trung và Cận Đông. Thời kỳ này bắt đầu vào thời điểm Alexandros Đại đế qua đời và kết thúc khi người La Mã chinh phục hoàn toàn Hy Lạp. Thời kỳ Hy Lạp thuộc La Mã thường được cho là bắt đầu từ lúc người La Mã giành chiến thắng trước người Corinth tại trận Corinth vào năm 146 TCN cho đến khi Constantinus Đại đế chọn Byzantium trở thành kinh đô mới của Đế quốc La Mã vào năm 330 của Công Nguyên. Sau cùng, thời kỳ Hậu cổ đại là tên gọi chung cho thời kỳ diễn ra quá trình Cơ Đốc hóa bắt đầu từ cuối thế kỷ thứ 4 cho đến đầu thế kỷ thứ 6 của Công Nguyên, thời điểm kết thúc của nó đôi khi được coi là vào lúc hoàng đế Justinian I ra lệnh đóng cửa học viện Athens vào năm 529.



Sự trỗi dậy của Hy Lạp
-Vào thế kỷ thứ 8 TCN, Hy Lạp cổ đại bắt đầu trỗi dậy từ Thời kỳ Tăm tối sau khi nền văn minh Mycenae sụp đổ. Nhiều văn bản bị mất và chữ viết Mycenae bị lãng quên, nhưng người Hy Lạp sau đó đã dùng bảng chữ cái Phoenici và tạo ra bảng chữ cái Hy Lạp và từ khoảng 800 TCN những ghi chép bắt đầu xuất hiện. Hy Lạp cổ đại bị phân chia thành nhiều cộng đồng tự quản nhỏ, điều này phản ánh hình dạng địa lý của Hy Lạp, nơi mà các đảo, thung lũng và đồng bằng bị chia cắt nhau bởi biển cả hay các dãy núi.

-Cùng với sự phục hồi về mặt kinh tế, dân số đã tăng trưởng vượt quá giới hạn cung cấp của đất trồng trọt. Từ khoảng 750 TCN người Hy Lạp bắt đầu 250 năm mở rộng, thiết lập thuộc địa về mọi hướng. Về hướng đông, bờ biển Aegea thuộc Tiểu Á được chiếm làm thuộc địa đầu tiên, tiếp theo là Kypros, những vùng ven biển của Thrace, vùng biển Marmara và vùng phía nam Biển Đen. Cuối cùng thuộc địa của Hy Lạp mở tới tận phía đông bắc vùng Ukraina ngày nay. Về phía tây, Albania, Sicilia và nam Ý được thiết lập thuộc địa, sau đó là vùng ven biển phía nam của Pháp, Corse, và kết thúc ở đông bắc Tây Ban Nha. Những thuộc địa của Hy Lạp cũng được lập tại Ai Cập và Libya. Syracuse, Napoli, Marseille và Istanbul ngày nay đã bắt đầu từ những thuộc địa của Hy Lạp là Syracusa, Neapolis, Massilia và Byzantium.

Vào thế kỷ thứ 6 TCN Hy Lạp đã trở thành một khu vực văn hóa và ngôn ngữ rộng lớn hơn nhiều so với diện tích địa lý của Hy Lạp hiện nay. Những vùng đất thuộc địa của Hy Lạp không bị kiểm soát về mặt chính trị vẫn duy trì những kết nối tôn giáo và thương mại với những thành phố thiết lập ra chúng. Người Hy Lạp tổ chức thành những xã hội độc lập cả ở quê nhà và bên ngoài, và thành phố (polis) trở thành đơn vị chính quyền cơ bản của Hy Lạp.


Lãnh thổ Hy Lạp đc mở rộng với những cuộc chinh phạt của Alexandra Đại đế

Chính trị, xã hội
Hy Lạp cổ đại bao gồm hàng trăm thành bang độc lập (polei). Đây là một tình huống không giống như hầu hết các xã hội đương thời khác, mà hoặc một bộ tộc, hay một vương quốc cai trị một vùng lãnh thổ tương đối lớn. Chắc chắn vị trí địa lý của Hy Lạp - chia cắt và phân chia bởi những ngọn đồi, núi và con sông - góp phần vào tính rời rạc của Hy Lạp cổ đại. Một mặt, người Hy Lạp cổ đại đã không có nghi ngờ rằng họ là "một dân tộc, họ có cùng tôn giáo, văn hóa cơ bản giống nhau, và cùng một ngôn ngữ. Hơn nữa, người Hy Lạp đã rất ý thức về nguồn gốc bộ lạc của họ.

Những nét đặc trưng của xã hội Hy Lạp cổ đại là sự chia phân chia giữa người tự do và nô lệ, vai trò khác nhau giữa nam giới và nữ giới, sự ít phân biệt địa vị xã hôi dựa trên gốc gác ra đời, và sự quan trọng của tôn giáo. Lối sống của người Athena là phổ biến trong thế giới Hy Lạp so với chế độ đặc biệt của Sparta.

Kinh tế
-Ở thời đỉnh cao kinh tế, trong thế kỷ thứ 5 và thế kỷ thứ 4 TCN, Hy Lạp cổ đại là nền kinh tế tiên tiến nhất trên thế giới.
-Theo một số nhà sử học kinh tế, nó là một trong những nền kinh tế tiền công nghiệp phát triển nhất. Điều này được chứng minh bởi mức lương trung bình hàng ngày của người lao động Hy Lạp là 12 kg lúa mì. Con số này cao gấp 3 lần mức lương trung bình hàng ngày của một người lao động Ai Cập trong thời kỳ La Mã, chỉ khoảng 3,75 kg.

Nền dân chủ
-Kể từ "thời kỳ cổ điển" của Hy Lạp cổ đại, nhiều thành bang Hy Lạp đã thiết lập nên các chính quyền dân chủ đầu tiên trong lịch sử loài người. Ở các nền dân chủ này, những công dân là nam giới trưởng thành (không phải nô lệ) và là người bản xứ (không phải người nước ngoài) của thành bang đóng vai trò trực tiếp trong việc quản lý các vấn đề của nhà nước, như tuyên chiến, phái các đoàn ngoại giao và phê chuẩn các hiệp ước. Nền dân chủ ở Hy Lạp cổ đại là một hình thức dân chủ trực tiếp, trong đó Hội đồng công dân là cơ quan quyền lực tối cao, với sự tham gia vào bộ máy chính quyền của công dân là rất rộng lớn.
-Cho đến nay, nổi tiếng nhất và được biết đến nhiều nhất vẫn là nền dân chủ ở thành bang Athens. Tuy nhiên, ít nhất năm mươi hai thành bang Hy Lạp cổ đại khác bao gồm Corinth, Megara và Syracuse... cũng đã từng trải qua chế độ dân chủ trong một phần lịch sử của họ.

-Chế độ dân chủ ở thành bang Athens được mô tả là nền dân chủ đầu tiên được biết đến trên thế giới. Các thành bang khác của Hy Lạp cũng đã thiết lập các nền dân chủ, hầu hết đều phỏng theo mô hình của Athens, nhưng không có ở đâu mà nền dân chủ lại thành công như ở Athens.
-Solon (năm 594 TCN), Cleisthenes (năm 508 TCN) và Ephialtes (năm 462 TCN) đã những người đóng vai trò quan trọng nhất cho sự hình thành và phát triển của nền dân chủ Athens.

-Trước khi những cải cách của Solon diễn ra, thành bang Athens được quản lý bởi chín người quý tộc gọi là Archon hay quan chấp chính, những người này được bổ nhiệm hoặc bầu lên hàng năm bởi một hội đồng quý tộc gọi là Areopagus hay hội đồng trưởng lão. Việc bầu hoặc bổ nhiệm các quan chấp chính thường dựa trên cơ sở địa vị của gia tộc và sự giàu có của họ, do đó mang tính chất phản dân chủ rõ rệt. Thời kỳ này đã xuất hiện cái gọi là "Hội đồng công dân Athens" (Ekklesia) nhưng quyền lực của cơ quan này gần như là không có.

B- Văn minh Hy Lạp và những thành tựu để lại cho nhân loại.

-Văn minh Hy Lạp thực sự là đỉnh cao, là nền móng cho văn minh thế giới, đặc biệt ảnh hưởng mạnh đến văn minh phương Tây qua nhiều thế hệ. Văn minh Hy Lạp cổ đại đã để lại những di sản cực kỳ quý báu, rất nhiều trong số đó vẫn còn nguyên giá trị cho đến tận ngày nay

1.Chữ viết
+ Chữ viết của cư dân Cret – Myxen (Crete-Mycenae) : Cư dân Cret – Myen đã sáng tạo ra chữ viết, gồm có hai loại. Loại 1 : có niên đại khoảng đầu thiên niên kỷ II TCN, là loại chữ tượng hình thuần túy ; Loại 2 : có dạng thức đơn giản hơn, được cấu tạo bởi một số đường nét khá đều đặn, thống nhất về kiểu thức, nó lại chia ra làm hai loại, trong đó loại A – cổ xưa hơn (1700 – 1400 TCN), chưa dịch được, B – muộn hơn (1400 – 1200 TCN), đã dịch được. Tuy vậy đó là hai thứ chữ không được tiếp tục phát triển.

+ Chữ cái Hi Lạp : Qua quan hệ buôn bán (thế kỷ IX – VIII TCN), họ kế thừa và phát triển từ chữ viết của người Phoenician, một tộc người chuyên về buôn bán đường biển trên Địa Trung Hải. Bảng chữ cái của người Hi Lạp ban đầu có 40 chữ cái, rồi có 24 chữ cái (18 phụ âm, và 6 nguyên âm). Ưu điểm : Tính khái quát hóa cao, với cách ghép linh hoạt, có thể thể hiện mọi kết quả của tư duy. Hệ thống chữ cái Slavơ và Latinh cũng được bắt nguồn từ đó, được phần lớn các dân tộc trên thế giới sử dụng.


Chữ viết Hy Lạp, cha đẻ của chữ Latin

2.Văn học
Nổi bật nhất trong văn học đó là thần thoại Hy Lạp
+ Thuật ngữ thần thoại – Mitologia (tiếng Nga), Mythology (tiếng Anh) , Mythologie (tiếng Pháp) xuất phát từ chữ Hi Lạp Mythologos (Mythos : truyền thuyết ; logos : lời nói, truyện kể, học thuyết).
+ Thần thoại Hi Lạp là thể loại văn học ra đời sớm, hình thành chủ yếu trong thời kỳ tan rã của xã hội thị tộc, bộ lạc (thế kỷ 11 - thế kỷ 9 TCN) và phát triển thành một hệ thống hoàn chỉnh vào thế kỷ 8 - 7 TCN.

Thần thoại ra đời trong điều kiện trình độ phát triển của xã hội còn thấp và được thể hiện dưới hình thức truyền thuyết, những câu chuyện hoang đường về giới tự nhiên, xã hội và con người, song thể phản ánh quá trình nhận thức của con người về thế giới xung quanh, gắn với thực tiễn.
Thần thoại Hi Lạp, cùng với anh hùng ca, thể hiện thời kỳ lịch sử quan trọng của Hi Lạp : chuyển tiếp từ xã hội nguyên thủy sang xã hội có giai cấp và nhà nước. Giữa thần thoại và anh hùng ca vừa đan xen, vừa nối tiếp, trong đó thần thoại là khúc dạo đầu, thể hiện tiến trình lịch sử đầu tiên ấy.

Thần thoại Hi Lạp có nét đặc trưng : hình ảnh, cuộc sống, những đặc điểm vê tâm lý, tính cách gần gũi với con người. Đó là sự "thần thánh hóa" con người, hội tụ những nét đẹp của con người (dũng cảm, hảo hiệp, vì nghĩa lớn, yêu chân lý và cái đẹp) cũng như những khiếm khuyết của con người (sự độc ác, tính tị hiềm, ghen tuông,…)
-Ngày nay, thần thoại Hy Lạp vẫn là chủ đề được khai thác rất nhiều qua điện ảnh, thơ ca, là chủ đề bất tận và có sức ảnh hưởng lớn đến thế giới.



12 vị thần trong Thần thoại Hy Lạp

3.Thơ ca
-Nhà thơ Hy Lạp sớm nhất được biết đến là Homer với hai bản anh hùng ca Iliad và Odyssey. Những nhà thơ trữ tình Sappho, Alcaeus và Pindar có ảnh hưởng lớn trong thời kỳ đầu phát triển của thơ ca truyền thống Hy Lạp.
-Aeschylus là nhà viết kịch bi kịch lớn đầu tiên của Hy Lạp, với tác phẩm được biết đến nhiều nhất là là vở kịch Prométhée bị xiềng. Sophocles nổi tiếng với những vở bi kịch của ông về vua Oedipus. Euripides được biết đến với những vở kịch thường xuyên vượt qua ranh giới của thể loại bi kịch, đặc biệt là vở Médeé. Thể loại hài kịch có những cái tên tiêu biểu là Aristophanes và Menander. Các nhà sử gia Hi Lạp nổi tiếng thời kì này là Herodotus và Thucydides, cả hai đều sống trong thế kỷ thứ 5TCN, đã viết về các sự kiện xảy ra ngay trước và trong suốt cuộc đời của chính họ.
-Văn học Hy Lạp cổ đại đã có tác động sâu sắc đối với văn học Hy Lạp sau này và cả văn học phương Tây nói chung.




4.Nghệ thuật, văn hóa, thể thao
-Lịch sử nghệ thuật của thời kỳ Hellenic thường được chia thành bốn giai đoạn: Hình học nguyên thủy (Protogeometric) (1100-900 TCN), Hình học (Geometric) (900-700 TCN), Archaic (700-500 TCN) và cổ điển (500-332 TCN) với các tác phẩm điêu khắc được được tiếp tục phân loại trong về Cổ điển giản dị (Severe Classical), Cổ điển cao (High Classical) và Hậu Cổ điển.

-Nghệ thuật điêu khắc Hi Lạp ra đời từ thế kỷ 8 TCN, ban đầu dùng chất liệu gỗ. Song phải đến thế kỷ 5 TCN, nghệ thuật điêu khắc Hi Lạp mới vươn lên đỉnh cao của nó, với hàng loạt tên tuổi của những nhà điêu khắc danh tiếng. Chất liệu chủ yếu của nghệ thuật điêu khắc Hi Lạp là đá.
-Nét độc đáo trong nghệ thuật điêu khắc Hi Lạp là sự hoàn mỹ trong mô tả con người, với sự chính xác cao độ về vóc dáng, tỷ lệ các phần trên cơ thể, nét sống động của tượng, thê hiện tâm trạng ưu tư, buồn vui của con người, đồng thời mang đậm nét cá nhân sâu sắc: không chỉ miêu tả thánh thần (rất gần gũi với hình hài con người), các nhà điêu khắc còn tạc tượng các nhân vật nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực, thậm chí chính nhà điêu khắc. Mỗi nhà điêu khắc ở từng thời kỳ chịu ảnh hưởng của phong cách thời kỳ đó, đồng thời thể hiện cá tính của mình trên các tác phẩm.



+ Myron, thế kỷ 5 TCN: tác giả bức tượng “Người ném đĩa”, diễn tả chuẩn xác động tác và vẻ đẹp cơ thể.



+ Phidias, thế kỷ 5 TCN: ông là nhà điêu khắc nổi tiếng nhất của Hi Lạp. Các tác phẩm tiêu biểu của ông có tượng nữ thần Athena trong đền Pathenon (Athen), tượng thần Zeus ở Olimpia (một trong 7 kỳ quan của thế giới cổ đại), khảm vàng và ngà voi, tượng “Athena chiến đấu”, cao 17m bằng đồng, đặt trên Acropon (Vệ thành) của Athen.

-Ngoài ra các hoạt động văn hóa của Hy Lạp cổ đại cũng rất đc chú trọng.
Nhà hát có tên là Epidaurus của Hy Lạp là nhà hát cổ đại nổi tiếng nhất và được bảo tồn tốt nhất trên thế giới. Nhà hát Epidaurus được xây dựng từ thế kỷ thứ 4 trước công nguyên với 55 hàng ghế xếp thành hình bán nguyệt, đường kính 119 mét, sức chứa 14.000 khán giả, là kiệt tác vĩ đại của kiến trúc sư Polyklcitos. Nhà hát này được phát hiện ra dưới một lớp đất trên bán đảo Pelo-ponnese vào năm 1881, và được khai quật sau đó.
-Với sức chứa như vậy, nhà hát Epidaurus có quy mô lớn hơn nhiều lần so với các nhà hát thời hiện đại.
Nhà hát cổ đại nổi tiếng này đã thu hút sự khám phá của không biết bao nhiêu nhà kiến trúc, nhà thiết kế âm thanh… vì sự hoàn hảo về âm thanh của nhà hát này với việc khán giả hoàn toàn nghe được tiếng hát không cần micro của một diễn viên trên sân khấu cho dù ngồi ở những hàng ghế xa cách đó 60m.





Hy Lạp cổ đại cũng là nơi tổ chức thế vận hội đầu tiên trên thế giới vào năm 776 TCN






5.Sử học
- Từ thế kỷ 5 TCN, người Hy Lạp bắt đầu có sử học thành văn và xuất hiện những nhà viết sử chuyên nghiệp.
- Sử học Hy Lạp là cội nguồn của sử học phương Tây.

- Những nhà sử học tiêu biểu:
+ Herodotus (484 – 425 TCN): một kiều dân ở Athens, được coi là “người cha của sử học phương Tây”. Ông du lịch nhiều nơi, thu thập nhiều cứ liệu, tai nghe mắt thấy nhiều điều, và đã viết bộ sách “Tóm tắt các sự kiên”, sau này được gọi là bộ “Lịch sử”, thế kỷ II TCN được các nhà bác học ở Alexandria chia làm 9 tập, trong đó viết về lịch sử Atxiri, Ai Cập, Ba Tư, Babylon, nhất là “Cuộc chiến tranh Hi Lạp – Ba Tư”, viết xong năm 430 TCN. Trong cuốn “Cuộc hiến tranh HI Lạp Ba – Tư”, Herodotus ca ngợi lòng yêu nước và những chiến thắng lẫy lừng của người Hi Lạp trước quân Ba Tư, đề cao tính chính nghĩa của cuộc chiến đấu này.
-Tác phẩm của ông là nguồn sử liệu quý báu về lịch sử Ai Cập, Babylon, Hi Lạp. Ông còn được coi là nhà dân tộc, nhà tư tưởng, cho rằng nhà sử học không chỉ là người kể chuyện mà còn là nhà triết học, phải trả lời cho các câu hỏi: cuộc sống con người phụ thuộc vào cái gì? Nguyên nhân của chiến tranh, thất bại và thành công?...


Herodotus cha đẻ của sử học phương Tây

+ Thucydides (460 - 396 TCN): ông là nhà quý tộc thuộc phái bảo thủ ở Athens, tác giả của tác phẩm “Lịch sử cuộc chiến tranh Peloponnese”, viết về giai đoạn 431 – 411 TCN của cuộc chiến tranh do Athens và Xpac cầm đầu mà bản thân ông cũng từng tham gia lãnh đạo hạm đội Athen, sau bị đưa đi đầy và viêt nên tác phẩm này. Tư liệu của ông phong phú và xác thực, được phân tích, xem xét kỹ lưỡng, ông là người đầu tiên trong giới sử học Hi Lạp xem xét, đánh giá các sự kiện lịch sử trong mối quan hệ hữu cơ với nhau.

+ Ngoài ra còn có Xenophon (430 - 355 TCN), tác giả của Anabaxit, Lịch sử Hi Lạp (411 – 362), nối tiếp Thucydides . Cuốn Anabaxit của ông có nhiều giá trị về dân tộc học và địa lí vùng Tiểu Á và Capcadơ.

6.Kiến trúc
+ Ban đầu kiến trúc Hi Lạp còn sơ giản, sử dụng gỗ, gạch và đá, càng về sau chất liệu đá càng được sử dụng nhiều, kiểu cách và hoa văn càng trở nên phong phú và tinh tế.
+ Thế kỷ VII TCN, kiến trúc Hi Lạp có bước thay đổi lớn, xuất hiện các ngôi đền 4 mặt với 4 hàng cột đá. Kiến trúc hình chữ nhật bằng đá với 4 mặt đều có 4 hàng cột tròn là nét đặc trưng, chung nhất của các kiểu thức kiến trúc Hi Lạp. Các kiểu thức nối tiếp nhau ra đời, với nét khác nhau nổi bật là hình thức của các cột trụ.

Thức cột Doric (thế kỷ 7 TCN), ra đời sớm nhất. Đặc trưng: trang nghiêm và giản dị; cột đứng trực tiếp trên mặt công trình, không có bệ đỡ; cột to, nhiều nấc, thu nhỏ lại ở phía trên, các đường xoi dọc thân cột không sâu. Phần đỉnh cột gồm đoạn phình tròn phía trên và một phiến đá vuông nằm trên đó, không trang trí. Tiêu biểu: đền thờ thần Zeus, đền thờ thần Apollo. Đây là thức cột kinh điển nhất trong lịch sử kiến trúc, áp dụng với rất nhiều công trình xuyên suốt lịch sử từ xưa đến nay vẫn còn sử dụng và vẫn giữ nguyên giá trị đến toàn thế giới.

Thức cột Ionic (thế kỷ 5 TCN), phổ biến rộng rãi ở Hi Lạp. Đặc trưng: thanh thoát, trang nhã hơn kiểu Doric; cột có bệ đỡ bằng đá - có trang trí hoa văn; cột thon hơn Doric, phần trên ít thu nhỏ, các đường xoi dọc thân cột sâu hơn, tạo hình múi khế, thay phiến đá vuông phía trên cột bằng phiến đá có hai nếp cuộn tròn giống 2 lọn tóc cuốn. Tiêu biểu: đền thờ thần Actemis (Tiểu Á, 1 trong 7 kỳ quan thế giới cổ đại), đền thờ nữ thần Hera , đền Pathenon (trinh nữ) thờ nữ thần Athena , Lăng mộ vua Mausole

Thức cột Corinth (thế kỷ 4 TCN), cơ bản giống kiểu Lonic, song cột cao hơn, bệ dỡ cầu kỳ hơn, đỉnh cột được trang trí thêm các cành, lá dưới các nếp cuộn đứng (phổ biến trong kiến trúc Roma về sau)


Ba thức cột Hy Lạp

Những công trình kiến trúc Hy Lạp nguy nga, đồ sộ xuất hiện chủ yếu trong hai thế kỷ V – IV TCN, với nhiều kiệt tác. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, đa phần các công trình không còn nữa hoặc hư hại nặng nề, nhưng những tàn tích còn lại vẫn rất tuyệt mĩ, cùng với những ảnh hưởng của kiến trúc Hy Lạp về sau đã cho thấy sự vĩ đại và trường tồn của các công trình kiến trúc Hi Lạp.

-Tao là thằng học ngành kiến trúc nên cực kỳ ấn tượng với kiến trúc Hy Lạp cổ. Ngôn ngữ kiến trúc này có thể nói là tiền đề của kiến trúc phương Tây, vẫn còn nguyên giá trị và tầm ảnh hưởng cho đến ngày nay. Lối kiến trúc La Mã sau này cũng được kế thừa từ kiến trúc Hy Lạp cổ và đạt đến đỉnh cao thời Phục Hưng. Sau đó các ngôn ngữ kiến trúc khác ở châu Âu như Gothic, Baroque, Roman, Tân cổ điển cũng đc phát triển từ ảnh hưởng của kiến trúc Hy Lạp. Ngày nay, có thể nhận thấy, ngôn ngữ tạo hình trong các loại hình kiến trúc đều ít nhiều liên quan đến kiến trúc Hy Lạp.

-Ngoài thức cột Doric huyền thoại, có thể kể thêm 1 vài ví dụ để thấy được sự vĩ đại của kiến trúc Hy Lạp cổ.

# Chúng ta đều biết đến 7 kỳ quan thế giới cổ đại. Trong 7 kỳ quan này, ngoài Kim Tự Tháp Ai Cập và Vườn treo Babylon thì 5 công trình còn lại đều là sản phẩm của Hy Lạp cổ đại và do người Hy Lạp xây dựng, bao gồm:
Tượng thần Zeus ở Olympia ( xây dựng năm 470-460 TCN)
Đền Artemis ở Ephesus (550-430 TCN)
Lăng mộ của Mausolus ở Halicarnassus (353 - 351 TCN)
Hải đăng Alexandria ở thành phố Alexandria (280 - 247 TCN)
Tượng thần Mặt Trời ở Rhodes (292 - 280 TCN)
-Đây đều là những công trình vĩ đại, thể hiện tinh hoa trong ngôn ngữ kiến trúc và kĩ thuật xây dựng của người Hy Lạp cổ.



# Đền Parthenon (tiếng Hy Lạp: Παρθενών) là một ngôi đền thờ thần Athena, được xây dựng vào thế kỷ 5 TCN (447-432 TCN) ở Acropolis. Đây là công trình xây dựng nổi tiếng nhất còn lại của Hy Lạp cổ đại, và đã được ca ngợi như là thành tựu của kiến trúc Hy Lạp. Các điêu khắc trang trí của ngôi đền từ đá cẩm thạch (marble) trắng, được coi như là đỉnh cao của nghệ thuật Hy Lạp cổ đại. Đền Parthenon là biểu tượng của sự kết thúc Hy Lạp cổ đại và của nền dân chủ Athena, và được đánh giá như là một trong những công trình văn hóa vĩ đại nhất thế giới, là kiệt tác kiến trúc của nhân loại.
-Phidias, nhà điêu khắc nổi tiếng nhất thời cổ đại, là người thiết kế công trình này, trong khi đó hai trong số các kiến trúc sư có tầm ảnh hưởng lớn nhất, Ictinus và Callicrates, là người trực tiếp giám sát quá trình thi công.





-Công trình này rất đẹp, một vẻ đẹp hài hòa dù nhìn ở bất cứ góc độ nào. Bí ẩn về vẻ đẹp này được các nhà khoa học giải thích rằng Đến Parthenon được thiết kế theo tỷ lệ vàng. Những người Hy Lạp cổ đại, hay chính xác hơn là Ictinus, Callicrates, và Phidias làm thế nào có thể biết được Tỷ lệ Vàng khi Midhat J. Gazalé và rất nhiều các học giả khác đã khẳng định rằng chỉ đến khi nhà toán học (Euclid) xuất hiện thì các tính chất toán học của Tỷ lệ Vàng mới được nghiên cứu? Họ làm sao biết được dãy số Fibonacci khi nó mới chỉ được chính thức ghi nhận vào năm 1202 bởi nhà toán học Leonardo Fibonacci, gần 1.700 năm sau khi đền Parthenon được xây dựng? Và điều quan trọng hơn là, làm thế nào mặt chính của đền Parthenon, cũng như rất nhiều các yếu tố cụ thể khác, lại có thể được bao bên trong các hình chữ nhật ngoại tiếp, khi mà công nghệ máy tính chúng ta đang có hiện nay chưa tồn tại vào thời điểm đó để thiết lập những hình dạng như vậy?



Kích thước đến Parthenon với tỷ lệ vàng



-Ngoài ra, Đền Parthenon còn là kiệt tác kiến trúc được sao chép nhiều nhất trong lịch sử nhân loại bởi vẻ đẹp của nó. Tao có đọc đc 1 thống kê không chính thức, suốt 2500 năm qua kể từ khi đền Parthenon được xây dựng, đã có khoảng 1600 công trình trên thế giới sao chép và mô phỏng lại kiến trúc này. Các công trình được sao chép tiêu biểu ngày nay như: Sở giao dịch chứng khoán New York ở Mỹ; tòa nhà Reichstag ở Berlin, Đức; mặt tiền Nhà Trắng (Mỹ)... và rất nhiều công trình khác trên thế giới.




Các công trình sao chép

7.Triết học
-Triết học Hy Lạp cổ đại là nền triết học được hình thành vào khoảng thế kỷ VI trước công nguyên đến thế kỷ VI tại Hy Lạp. Triết học Hy Lạp cổ đại được xem là thành tựu rực rỡ của văn minh phương tây, tạo nên cơ sở xuất phát của triết học châu Âu sau này. Alfred Whitehead nhận xét rằng "triết học phương tây thực ra chỉ là một loạt các chú thích cho Plato".
-Các nhà triết học Hy Lạp cổ đại tập trung vào hai chủ đề chính. Thứ nhất là mối liên hệ giữa nguyên nhân và hệ quả, hay nói cách khác, tìm câu trả lời cho câu hỏi phải chăng các sự vật hiện tượng vận động theo một chuỗi nguyên nhân-hệ quả tất yếu khách quan hay chỉ là sự trùng hợp, tình cờ ngẫu nhiên. Thứ hai là bản chất và khởi thủy của thế giới tồn tại.

-Hy Lạp là cái nôi của văn minh phương tây. Nhờ có điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu ôn hòa, những đồng bằng trù phú và các thành phố lớn như Athens ra đời sớm. Thương mại cũng phát triển từ rất sớm với các hải cảng và đảo rải rác trên biển Egée. Đó là nơi hội tụ những điều kiện hết sức thuận lợi cho nền văn hóa tinh thần, bao gồm triết học, phát triển mạnh mẽ. Năng lực sản xuất tiến bộ mạnh mẽ trong thời kỳ thế kỷ VIII-VI trước công nguyên cùng với những mô hình nhà nước thành bang cũng góp phần tạo nền tảng cho triết học Hy Lạp ra đời và phát triển nhanh chóng. Triết học Hy Lạp cổ đại ra đời trong bối cảnh diễn ra sự chuyển biến lâu dài và sâu sắc các quan hệ xã hội.

-Đó là sự ra đời của xã hội có giai cấp đầu tiên trong lịch sử-chế độ chiếm hữu nô lệ. Hy Lạp cổ đại trước đây là một vùng lãnh thổ rộng lớn bao gồm phần đất liền và vô số hòn đảo lớn nhỏ trên biển Egie, vùng duyên hải Ban căng và Tiểu Á. Sự thuận lợi về thiên nhiên, địa lý đã tạo điều kiện cho Hy Lạp nhanh chóng phát triển tất cả các lĩnh vực, mở rộng bang giao, tiếp nhận nhiều giá trị văn hoá. Vì vậy, nơi đây đã hội tụ đầy đủ những điều kiện để tư duy con người có dịp bay bổng, để thoả sức sáng tạo ra những giá trị triết học có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch sử tư tưởng của nhân loại. Xứng đáng là chiếc nôi của nền văn minh châu Âu và của cả nhân loại.

-Đúng như Ph.Ănghen nhận xét: "Không có chế độ nô lệ thì không có quốc gia Hy Lạp, không có nghệ thuật và khoa học Hy Lạp, không có chế độ nô lệ thì không có đế quốc La Mã mà không có cái cơ sở là nền văn minh Hy Lạp và đế quốc La Mã thì không có châu Âu hiện đại được". Sự hình thành triết học Hy Lạp không diễn ra một cách ngẫu nhiên mà là kết quả tất yếu của việc kế thừa những di sản tinh tuý của truyền thống trong sáng tác dân gian, trong thần thoại, trong các mầm mống của tri thức khoa học

-Những đại diện tiêu biểu nhất của nền triết học này là Socrates, Plato, Aristotle và Epicurus.
+Socrates (470 - 399 TCN) ông là cha đẻ của triết học chính trị, luân lý học, và là người khởi đầu của các xu hướng chính trong triết học phương Tây. Đóng góp quan trọng nhất của ông cho tư tưởng phương Tây là phương pháp truy vấn biện chứng, được biết đến dưới tên gọi "phương pháp Socrates" hay phương pháp "bác bỏ bằng logic.

+Plato (tiếng Hy Lạp: Πλάτων) (424 -347 TCN) là học trò của Socrates và là nhà triết học người Athen trong thời kỳ Cổ điển ở Hy Lạp cổ đại, người sáng lập trường phái tư tưởng Platon, và Học viện, cơ sở giáo dục đại học đầu tiên ở thế giới phương Tây.
-Ông được coi là nhân vật quan trọng trong lịch sử triết học phương Tây và Hy Lạp cổ đại, cùng với người thầy của ông, Socrates, Plato cũng thường được coi là một trong những người sáng lập ra tôn giáo và tâm linh phương Tây. Những cái gọi là chủ nghĩa Tân Plato của nhà triết học như Plotinus và Porphyry ảnh hưởng rất lớn đến Kitô giáo qua các Giáo Phụ như Augustine. Alfred North Whitehead.
-Plato là người phát minh ra thể loại đối thoại bằng văn bản và các hình thức biện chứng trong triết học. Plato cũng được coi là người sáng lập ra triết học chính trị phương Tây. Đóng góp nổi tiếng nhất của ông là lý thuyết về hình thức được biết đến bởi lý trí thuần túy, trong đó Plato trình bày một giải pháp cho vấn đề phổ quát được gọi là chủ nghĩa Plato.

+Aristoteles (tiếng Hy Lạp cổ: Ἀριστοτέλης), (384 – 322 TCN) là một nhà triết học và bác học người Hy Lạp cổ điển. Ông là một trong những môn sinh ưu tú của triết gia Plato, đã có công sáng lập trường phái triết học tiêu dao trong khuôn viên Lyceum cũng như chủ nghĩa Aristoteles rộng lớn hơn.
Aristoteles được coi là nhà nghiên cứu sớm nhất về lĩnh vực logic hình thức thông qua tác phẩm Phân tích Thứ nhất. Quan niệm của ông về vấn đề này đã thống trị logic học phương Tây cho tới tận thế kỷ thứ 19 - khi logic toán học trở nên nổi trội. Kant từng khẳng định trong tác phẩm Phê phán lý tính thuần túy rằng logic học Aristoteles đã hoàn chỉnh sẵn từ thời cổ đại.



-Về Triết học, tao ko nghiên cứu và hiểu biết nhiều, nhưng trong các triết gia Hy Lạp cổ tao ấn tượng nhất với Plato, tuyệt tác nổi tiếng nhất của ông là tác phẩm Cộng Hòa. Trong tác phẩm này Plato đã mô tả một xã hội được tổ chức và điều hành dưới mô hình cộng hòa. Ngày nay, mô hình đó vẫn đc áp dụng rộng rãi ở khắp các nước tiến bộ trên thế giới. Ngày xưa, t ko biết và nghĩ rằng mô hình này mới được các nước phương Tây nghĩ ra và áp dụng vài trăm năm gần đây. Nhưng thật ko ngờ, từ 2400 năm trước nó đã được Plato nói đến. Chứng tỏ vốn kiến thức, sự hiểu biết của ông này quá vĩ đại, đúng là vượt tầm thời gian.

8. Khoa học tự nhiên : Toán học, Vật lý, Thiên văn học, Y học
-Hy Lạp cổ đại không chỉ là quê hương của triết học mà còn là cái nôi của nền khoa học châu Âu, đặc biệt là khoa học tự nhiên.
-Trong một xã hội có nhiều bước tiến về kinh tế và một bầu không khí tương đối dân chủ - tự do (dân chủ chủ nô), xuất hiện nhiều nhà khoa học, khám phá tự nhiên và đi đến nhiều thành tựu quan trọng, có giá trị cho sự phát triển của khoa học nhân loại. Trên rất nhiều lĩnh vực, các nhà khoa học Hy Lạp cổ đại (thường đồng thời là nhà triết học) đã đạt được nhiều thành tựu to lớn.

- Toán học: Vượt qua được những phép tính và bài toán sơ giản, các nhà toán học Hi Lạp cổ đại đã khái quát những kiến thức toán học thành các định lí, định đề, nguyên lí vẫn còn được sử dụng trong toán học hiện đại: Định lý Pitago, định lí Talet, định luật Acsimet, Tiên đề Ơcơlit…Họ đã phát minh và đặt cơ sở cho môn hình học. Chính những điều đó đã khiến cho toán học và nền khoa học nói chung của Hy Lạp cổ đại phát triển mạnh, vượt qua những thành tựu của người phương Đông cổ đại về lý thuyết toán học.:

+ Talet (624 - 546 TCN) người đứng đầu trong 7 nhà hiền triết Hy Lạp đã phát biểu định lý Talet về tam giác đồng dạng, đo được chiều cao của kim tự tháp dựa vào bóng đổ, tính được chính xác ngày nhật thực ở Mile (28/5/585 TCN) vì vậy, đã ngăn được cuộc chiến tương tàn giữa hai thành bang Lydiens và Medes. Ông cũng được coi là người đầu tiên nghiên cứu về sự sống ngoài trái đất.



+Pitago (580 – 500 TCN), đứng đầu trường phái học thuật Pitago, đã phát biểu định luật Pytago nổi tiếng “Tổng bình phương của hai cạnh góc vuông bằng bình phương của cạnh huyền trong một tam giác”



+Acsimet (285 – 212 TCN), nhà toán học, vật lý, thiên văn, người khám phá ra sức đẩy của nước, phát hiện ra nguyên lí của phép đòn bẩy, tìm ra trị số Pi gần đóng = 3,1324. Ông đã dùng trí thông minh của mình đánh dẹp quân La Mã với nhiều phát minh ngoạn mục như: Kính phát nhiệt, Móng vuốt của Acsimet... Với 2 câu nói rất nổi tiếng "Eureka đã tìm thấy" và "hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nhấc bổng cả trái đất".



+ Ơcơlit (Euclid) (nửa đầu thế kỷ 3 TCN), nhà toán học quê Alexandria, ông được coi là cha đẻ của hình học, người đầu tiên biên soạn sách giáo khoa hình học, tác giả của các định đề Ơcơlit trong toán học, ngày nay vẫn rất quan trọng trong hình học.



- Thiên văn học: đạt nhiều thành tựu quan trọng, như dự đoán được ngày nguyệt thực, nhật thực (Talet); thừa nhận quả đất hình cầu và chuyển động theo quỹ đạo nhất định (Pitago); đề ra thuyết hệ thống mặt trời, quả đất quay quanh mặt trời và tự quay quanh nó (Arixtac); tính được chu vi trái đất khá chính xác (37000 km, Eraxtoten)…

- Y học: Hippocrates (460 – 377 TCN), “ông tổ của y dược học phương Tây”, đã phá bỏ mê tín dị đoan, đề ra phương pháp chữa bệnh khoa học, đề cao trách nhiệm của người thầy thuốc (trong tác phẩm Lời thề Hippocrates)…

-Nét độc đáo của các nhà khoa học Hi Lạp, là đã vượt qua được cách nhìn thần bí của tôn giáo về thế giới, dùng con mắt trực quan, phương pháp khoa học để khám phá thế giới, dù còn ở bước đầu, từ đó khái quát thành tri thức khoa học, với những tiên đề, định lí, định luật mà ngày nay một số vẫn còn giá trị khoa học lớn và được giảng dạy trong các trường học (định lí Talét, định lí Pytago, định luật Ácsimét, tiên đề Ơcơlít…). Khoa học tự nhiên ở Hi Lạp cổ đại khác với những tri thức khoa học ở phương Đông, vốn mang tính chất kinh nghiệm và ít khi vươn lên tầm khái quát. Đây là một trong những nguyên nhân khiến cho nền triết học Hi Lạp cổ đại nảy nở và phát triển mạnh các học thuyết triết học duy vật.

Kết luận:
Mặc dù không phải nền văn minh đầu tiên của nhân loại (Văn minh đầu tiên là văn minh Lưỡng Hà - khởi điểm 3800 TCN) cũng không phải nền văn minh duy nhất có những thành tựu về nhiều lĩnh vực. Nhưng xét 1 cách tổng thể: Hy Lạp cổ đại là nền văn minh chói sáng nhất trong số những nền văn minh hay đế chế cổ đại. Với vô số những di sản quý báu để lại cho hậu thế, rất nhiều trong số đó vẫn còn giá trị to lớn và được ứng dụng cho đến tận ngày nay.
-Hy lạp cổ đại đã tiếp thu những kiến thức của người Lưỡng Hà, người Ai Cập cổ và phát triển đến mức đỉnh cao. Một lý do nữa khiến những thành tựu này còn đc lưu giữ, đó là nhận thức khác biệt của người phương Tây. Các đế chế nối tiếp nhau cùng tồn tại và phát triển, gợi mở và tiếp thu chứ ko khép kín và tận diệt như phương Đông.



-Dễ nhận thấy, rất nhiều triều đại phong kiến phương Đông khi lập quốc đã đốt sách và tiêu diệt sạch những người của triều đại cũ, khiến cho nhiều văn vật cũng như kiến thức bị thất truyền. Còn với người phương Tây lại khác. Sau khi Hy Lạp cổ bị đế chế La Mã thôn tính và sát nhập trong giai đoạn thế kỷ 1-2 SCN. Người La Mã đã tiếp nối những kiến thức tinh hoa của người Hy Lạp và phát triển lên 1 tầm cao mới. Họ ko ngần ngại coi người Hy Lạp là thầy của mình. Để rồi quá trình phát triển kéo dài hơn 16 thế kỷ sau đó, với nền tảng của Hy Lạp, người La Mã đã có 1 thời kỳ lịch sử phát triển rực rỡ, đỉnh cao là thời kỳ Phục Hưng...

-Bài viết chỉ mang tính sơ lược và không thể lột tả hết những giá trị to lớn ở nhiều lĩnh vực của người Hy Lạp cổ đại. Anh em có thể bổ sung thêm và cùng thảo luận. Thanks!

Đã update xong. Mời các anh em vào chém gió.

Chi tiết, công phu đấy, đã like.

Nền dân chủ kiểuHi lạp nó nhiều khi thành hòn đá tảng ngáng đường quốc gia. Dân có lẽ sướng, nhưng đất nước thì ko đi đc xa
Mỗi thành bang lẻ tẻ đánh nhau suốt ngày , quốc lực không thống nhất nên bờ cõi không mở rộng. Thường hay bị ngoại bang xâm chiếm. Mỗi lần như vậy các thành bang lại bắt tay nhau. Bắt tay nhau đánh ngoại xâm xong rồi lại quay ra đánh nhau.
Với nền KH-KT như vậy mà thống nhất theo kieur La mã thì mạnh lắm chứ đùa
Nên tao chỉ đánh giá Greek là nền văn minh tân tiến chứ đế chế hùng mạnh thì đéo bằng Roman, shang, babylon, Egypt được đâu.

NamA1:

Nền dân chủ kiểuHi lạp nó nhiều khi thành hòn đá tảng ngáng đường quốc gia. Dân có lẽ sướng, nhưng đất nước thì ko đi đc xa
Mỗi thành bang lẻ tẻ đánh nhau suốt ngày , quốc lực không thống nhất nên bờ cõi không mở rộng. Thường hay bị ngoại bang xâm chiếm. Mỗi lần như vậy các thành bang lại bắt tay nhau. Bắt tay nhau đánh ngoại xâm xong rồi lại quay ra đánh nhau.
Với nền KH-KT như vậy mà thống nhất theo kieur La mã thì mạnh lắm chứ đùa
Nên tao chỉ đánh giá Greek là nền văn minh tân tiến chứ đế chế hùng mạnh thì đéo bằng Roman, shang, babylon, Egypt được đâu.

Bấm để mở rộng...

Có Alexandrea của Macedonia là mạnh nhất thôi, tiếc là chết hơi sớm. Về đánh nhau thì Hy Lạp ko mạnh bằng nhiều thằng khác, nhưng các giá trị về nhiều lĩnh vực kể trên là đỉnh nhất...

TrienChjeu:

Có Alexandrea của Macedonia là mạnh nhất thôi, tiếc là chết hơi sớm. Về đánh nhau thì Hy Lạp ko mạnh bằng nhiều thằng khác, nhưng các giá trị về nhiều lĩnh vực kể trên là đỉnh nhất...

Bấm để mở rộng...

Alexandrea về sau mạnh dạn thống nhất Macedonia . Đó cũng là đỉnh cao nhất của HL về quân sự, nhưng sau đỉnh cao thì cũng là vực sâu. Sau thời Alex HL bị chia cắt, nhưng chia cắt loạn lạc chứ ko còn thành bang như xưa nữa. HL lúc đó dần bị La mã ( khi đó mới là cái làng chài ) dần dần xâm chiếm và chỉ còn là một nước nhỏ.

NamA1:

Alexandrea về sau mạnh dạn thống nhất Macedonia . Đó cũng là đỉnh cao nhất của HL về quân sự, nhưng sau đỉnh cao thì cũng là vực sâu. Sau thời Alex HL bị chia cắt, nhưng chia cắt loạn lạc chứ ko còn thành bang như xưa nữa. HL lúc đó dần bị La mã ( khi đó mới là cái làng chài ) dần dần xâm chiếm và chỉ còn là một nước nhỏ.

Bấm để mở rộng...

La Mã đc coi là phiên bản nâng cấp của Hy Lạp, kế thừa các tinh hoa vốn có và nâng cấp, phát triển thêm. Bọn La Mã cũng mạnh hơn về khoản đánh đấm, chinh phạt... Nói chung 2 thằng này có thể coi là cùng 1 hệ, nối tiếp nhau.

@xamvnsh2k @Maytinh0209 @260887 @EdisonChen @Mun

@x5452 @G_x0a @cttt @Kengoc2018 @Harley_D

@Cặc ngựa @johndick @Harley192 @Kinoshita Tōkichirō @Sayke

@Bossvd1 @AmieD @TracyD @congarung1988 @Huynhjames

@puchi44 @Ruckus @Nhộn nhịp quá @Mrs.Lamda

@TieuChien9x @Tử Thần Lịch Lãm. @Atlas01 @Thả Khói Ra Mây @alo1234567

@Muda @FAT.men @thuynguyen1213 @lonethewolf10

@Lenhhoxung82 @toiyeunuocmy @GGTest @sffl
anh em vào chém gió đê

Hình như mấy chuyện lịch sử này xamer không quan tâm, xamer chỉ quan tâm chính trị, cuộc sống ngoài đời.

Hay

lịch sử ko rõ lắm nhưng bọn này chén nhau cả bd nhể

TrienChjeu:

@xamvnsh2k @Maytinh0209 @260887 @EdisonChen @Mun

Bấm để mở rộng...

Món quà văn minh của phương Tây được cho là đến từ Hy Lạp và La Mã nhưng sự thật khởi đầu của văn minh đương đại là từ Sumer ở gần vùng Lưỡng Hà.
Chúng mày muốn nói chuyện với người ngoài hành tinh thì nên học tiếng Sumer cổ.

T thấy nền văn minh Hy Lạp ảnh hưởng nhiều đến bây giờ đó,cái nôi rồi

T thích nhất mô hình nhà nước được tổ chức tam quyền phân lập bình đẳng tự do phát triển từ sự non trẻ cổ đại cho đến tận bây giờ,quá hay

những topic hay như thế này thì đéo thằng nào vào coi, toàn vú đít đụ địt xàm tư do ngôn luận thật đấy nhưng cũng vì đấy mà ko phát triển dc

Congminhliemchinhhh:

T thấy nền văn minh Hy Lạp ảnh hưởng nhiều đến bây giờ đó,cái nôi rồi

T thích nhất mô hình nhà nước được tổ chức tam quyền phân lập bình đẳng tự do phát triển từ sự non trẻ cổ đại cho đến tận bây giờ,quá hay

Bấm để mở rộng...

Mô hình quản lý đất nước tốt nhất thế giới ngày nay đã đc nghĩ ra cách đây 2400 năm... quá đỉnh