Trước đây, chúng ta thường nghe nói Nhật Bản là nước nghèo tài nguyên nhưng lại vươn lên để trở thành đế quốc trong những năm giữa thế kỷ 20 và nay là cường quốc kinh tế có quy mô GDP đứng thứ 3 trên thế giới. Tuy nhiên, luận điểm này có thực sự chính xác?
Thực tế thì Nhật Bản không hề nghèo tài nguyên (dù so sánh với bình quân trên thế giới cũng như so với Việt Nam) như chúng ta vẫn thường được nghe nói. Ta tạm chia lịch sử Nhật Bản làm 2 phần: tiền công nghiệp, công nghiệp (Lấy mốc năm 1866) và hiện nay.
I. Thời kỳ tiền Công nghiệp:
1. Tài nguyên đất nông nghiệp
Nhật có 20% đất phù hợp cho canh tác. Bù lại, đất Nhật màu mỡ do là đất núi lửa. Cộng với lượng mưa lớn (có thể lên tới 406 cm 1 năm), khiến cho Nhật Bản là nước ôn đới ẩm ướt nhất trên thế giới. Mưa lại tập trung vào mùa hè, mùa tăng trưởng của cây cối. Nhật có năng suất cây trồng cao nhất trong các nước ôn đới. Điều này giải thích vì sao Nhật luôn là nước đông dân.
2. Thủy hải sản
Các vùng nước của Nhật có nguồn thủy hải sản rất đa dạng, phong phú với diện tích biển khoảng 978.000 km², xấp xỉ VN với gần 1.000.000 km².
3. Vàng, bạc
Nhật có lượng vàng, bạc rất lớn. Từ thế kỷ 15, người Nhật đã dùng vàng bạc để trao đổi thương mại với phương Tây. Ngày nay, Nhật vẫn còn lượng vàng, bạc lớn để khai thác.
4. Lưu huỳnh
Nhật có lượng lớn lưu huỳnh, dùng để làm thuốc súng.
II. Thời kỳ Công nghiệp:
Nhật Bản lúc này đã có thêm Hokkaido và Ryukyu. Bấy giờ, Nhật Bản có các mỏ vàng, bạc, mangan, thiếc, kẽm và lưu huỳnh, antimon, than chì... Tuy nhiên, Nhật lại thiếu than đá, dầu mỏ - 2 nguồn nguyên liệu quan trọng cho sự phát triển của nền công nghiệp. Thế nên Nhật chiếm bán đảo Triều Tiên (1910) và giành quyền kiểm soát đông bắc Trung Quốc (1915) để có nguồn than đá. Dầu mỏ Nhật phải nhập từ Mỹ. Khi Thế chiến II, Nhật và Mỹ đối lập nhau nên Nhật đã chiếm Đông Ấn Hà Lan (Indonesia) vì nguồn dầu mỏ tại đây.
III. Hiện nay:
Cuối năm 2018, các nhà nghiên cứu đã tìm ra một mỏ đất hiếm ngoài khơi Nhật Bản với trữ lượng lớn, lên tới 16 triệu tấn, có thể cung cấp cho thế giới đủ dùng trong vài thế kỷ nữa. Đất hiếm là thành phần tối quan trọng dùng để sản xuất linh kiện điện tử, là con át chủ bài cho quốc gia nào nắm giữ được nó trong thời đại bùng nổ về CNTT như hiện nay, đặc biệt là một cường quốc sản xuất đồ công nghệ như Nhật Bản. Bên cạnh đó, với công nghệ tiên tiến, hiện nay Nhậy Bản đang thăm dò các vùng biển xa và đã tìm thấy các mỏ dầu, khí đốt, titan, mica... Ngoài ra, các núi lửa đã nguội chứa rất nhiều khoáng sản, quặng kim loại với trữ lượng rất lớn.
Như vậy, so với mặt bằng chung của thế giới, việc nói Nhật Bản nghèo tài nguyên là không đúng. Nhật nghèo tài nguyên là vào thời kỳ Công nghiệp và nghèo là nghèo là than đá và dầu mỏ. Trên thế giới cũng chỉ có một số nước có nhiều 2 cái này (trữ lượng của Việt Nam cũng rất khiêm tốn (theo google search)). Còn so sánh về tài nguyên thì Nhật Bản không hề thua kém mà còn giàu có hơn Việt Nam rất nhiều.