Johnny Lê Nữu Vượng
Già làng
Đại án Vạn Thịnh Phát có tổng cộng hơn 43.100 trái chủ và tổng số tiền phải thi hành lên tới hơn 673.000 tỷ đồng. "Đây là vụ việc chưa từng có trong lịch sử ngành thi hành án, khi số đương sự, tài sản phải xử lý quá lớn", ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP HCM, nói.
Áp lực đặt lên ngành thi hành án không chỉ nằm ở tiến độ mà còn ở yêu cầu chính xác tuyệt đối. Khối tài sản phải xử lý trải rộng từ bất động sản, cổ phần, trái phiếu đến nhiều giao dịch tài chính phức tạp.
Nhiều ngày đêm, tại trụ sở Thi hành án dân sự TP HCM trên đường Nguyễn Văn Lượng, hàng chục chấp hành viên cùng kỹ sư công nghệ thông tin, nhân viên kế toán, văn phòng... miệt mài xây dựng phần mềm phục vụ thi hành án vụ bà Trương Mỹ Lan.
"Làm thủ công thì đến bao giờ?", câu hỏi liên tục được đặt ra trong các cuộc họp. Từ thực tế xử lý hồ sơ, các chấp hành viên cho rằng cách làm truyền thống không còn đáp ứng được yêu cầu về tốc độ và độ chính xác. Cuối cùng, ngành thi hành án quyết định số hóa toàn bộ quy trình và xây dựng phần mềm riêng mang tên "quản lý trái chủ".
Yêu cầu đặt ra cho hệ thống này là vừa xử lý nhanh, tiết kiệm thời gian, vừa đảm bảo công khai, minh bạch và "chính xác tuyệt đối".
Một chấp hành viên Phòng 2, Thi hành án dân sự TP HCM cho biết thông thường cơ quan thi hành án chỉ tham gia sau khi bản án có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, với vụ bà Trương Mỹ Lan, ngay từ giai đoạn điều tra, đơn vị đã phối hợp cùng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) và VKSND Tối cao.
Lực lượng của ba ngành sau đó cùng tiếp nhận tang vật, rà soát việc kê biên các tài sản như tiền, vàng, bất động sản và nhiều tài sản khác.
Sau khi thụ lý hồ sơ, Thi hành án dân sự TP HCM thành lập ba tổ công tác với 24 chấp hành viên nhiều kinh nghiệm. Các tổ nhanh chóng bắt tay rà soát hồ sơ, kiểm tra thông tin người được thi hành án, đối chiếu các khoản thu và thực hiện thủ tục chi trả tiền cho trái chủ.
Xem toàn màn hình
Cán bộ Thi hành án dân sự TP HCM thao tác trên phần mềm. Ảnh: Phạm Dự
Hai phần mềm chạy song song
Nếu gửi thông báo bằng giấy qua đường bưu điện, không ai biết đến bao giờ hơn 43.000 trái chủ mới nhận được. Vì vậy, ngành thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp đã phối hợp Bộ Công an để gửi thông báo qua ứng dụng VNeID, thay cho cách làm truyền thống. Phương thức này giúp rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí.
Song song đó, một phần mềm khác mang tên "quản lý trái chủ" cũng được xây dựng. Hệ thống tích hợp nhiều chức năng như danh sách người được thi hành án, quản lý chi trả và theo dõi các đợt thanh toán.
Các chấp hành viên phối hợp cùng cán bộ văn phòng, công nghệ thông tin mất ba tháng để hoàn thiện phần mềm. Sau đó, khoảng 50 người thay nhau ngày đêm nhập dữ liệu thông tin của hàng chục nghìn trái chủ.
Theo cơ quan thi hành án, việc ứng dụng công nghệ thông tin trở thành bước ngoặt trong quá trình thi hành án vụ bà Trương Mỹ Lan. Nếu trước đây một bộ hồ sơ phải chuyển qua nhiều phòng ban để xin chữ ký thì nay chỉ cần vài thao tác trên máy tính. Mỗi lần cần chỉnh sửa thông tin cũng nhanh và gọn hơn nhiều so với cách làm thủ công phải in, ký và làm lại giấy tờ từ đầu.
Giao diện phần mềm quản lý trái chủ. Ảnh: Phạm Dự
Một chấp hành viên dẫn lại kinh nghiệm thi hành án cho hơn 4.500 người trong vụ Alibaba để thấy rằng nếu làm thủ công sẽ mất rất nhiều thời gian.
"Ví dụ mỗi ngày chi trả được khoảng 100 người thì để trả xong cho 4.500 người cũng mất khoảng 45 ngày. Hơn nữa, trả kiểu này sẽ có người thắc mắc vì sao mình nhận chậm hơn người khác", cán bộ này nói.
Với phần mềm quản lý trái chủ, toàn bộ thông tin người được thi hành án đều hiển thị trên hệ thống. Sau mỗi lần xử lý được tài sản, chấp hành viên chỉ cần nhập số tiền, phần mềm sẽ tự động phân chia theo tỷ lệ được nhận của từng người.
"Cuối cùng, chỉ bằng một cú click chuột, tất cả trái chủ sẽ nhận tiền cùng lúc", một chấp hành viên nói.
Theo Thi hành án dân sự TP HCM, việc áp dụng công nghệ trong lĩnh vực này không chỉ đòi hỏi "chính xác tuyệt đối" mà còn phải đáp ứng yêu cầu bảo mật rất nghiêm ngặt. Tuy nhiên, chính áp lực đó cũng buộc các chấp hành viên phải tỉ mỉ, kiên nhẫn và sáng tạo hơn trong quá trình xử lý vụ án chưa từng có tiền lệ này.
9 đợt chi trả tiền cho trái chủ trong vụ Vạn Thịnh Phát. Đồ họa: Phạm Dự
Theo các chấp hành viên, trước đây sau khi xử lý tài sản, tiền sẽ được chuyển qua Kho bạc Nhà nước rồi mới chi trả cho người được thi hành án. Quy trình này mất nhiều thời gian vì phải làm công văn, gửi nhận giấy tờ qua nhiều khâu, đồng thời phát sinh thêm chi phí bưu chính, in ấn.
Chưa kể, nếu chi trả theo cách cũ, mỗi ngày cũng chỉ giải quyết được khoảng 50 người. Với gần 43.000 trái chủ trong vụ Vạn Thịnh Phát, quá trình này có thể kéo dài tới 860 ngày, tương đương hơn 2 năm.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp toàn bộ quy trình được rút gọn chỉ còn vài thao tác trên phần mềm quản lý trái chủ. Sau khi thu hồi được tiền, chấp hành viên rà soát dữ liệu, xác định chi phí thi hành án và tỷ lệ được nhận của từng người.
"Chỉ cần nhập số tiền vào, hệ thống sẽ tự tính phí thi hành án, trường hợp nào được miễn phí, ai là người chịu phí và mỗi trái chủ được nhận bao nhiêu tiền theo tỷ lệ. Sau khi lãnh đạo duyệt, chấp hành viên chỉ cần ấn nút chuyển tiền, tiền sẽ đi thẳng từ tài khoản của cơ quan thi hành án đến tài khoản của trái chủ", một chấp hành viên cho biết.
Nhờ phần mềm này, người dân không còn phải trực tiếp đến cơ quan thi hành án ký giấy tờ hay nhận tiền mặt như trước. Việc chi trả được thực hiện hoàn toàn qua tài khoản ngân hàng.
Sau khi bản án phúc thẩm có hiệu lực, tháng 6/2025, Thi hành án dân sự TP HCM ra quyết định thi hành án, buộc bà Trương Mỹ Lan bồi hoàn hơn 30.081 tỷ đồng cho các bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thuộc các mã trái phiếu nằm trong bản án.
"Chỉ với một lệnh duy nhất, cơ quan thi hành án đã thực hiện 9 đợt chuyển tiền đồng loạt cho gần 43.000 đương sự với tổng số hơn 12.000 tỷ đồng. Đến nay, hệ thống vẫn đảm bảo độ chính xác tuyệt đối và chưa phát sinh khiếu nại", ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP HCM, nói và cho rằng kết quả này "ngoài sức tưởng tượng".
Ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP HCM. Ảnh: Phạm Dự
Khối tài sản khổng lồ
Theo quyết định thi hành án, bà Trương Mỹ Lan có trách nhiệm bồi thường hơn 30.000 tỷ đồng cho hơn 43.000 trái chủ, gồm các bị hại và người có quyền, nghĩa vụ liên quan thuộc các mã trái phiếu QT-2018.12.1; SET.H2025; ADC-2018.09; ADC-2019.01; ADC-2018.09.01 và SNW-2018.10.
Hiện vẫn còn 534 trái chủ chưa cung cấp thông tin tài khoản nên cơ quan thi hành án chưa thể chi trả. Số tiền này đã được gửi tiết kiệm để chờ xử lý tiếp theo.
Không chỉ áp lực ở khâu chi tiền, Thi hành án dân sự TP HCM còn phải xử lý khối tài sản được đánh giá "lớn chưa từng có" trong lịch sử ngành. Riêng bất động sản đã có hơn 1.169 tài sản bị kê biên, trong đó TP HCM chiếm 1.026 bất động sản, còn lại nằm rải rác ở Tây Ninh, Lâm Đồng, Hà Nội, Huế, Đồng Nai và Quảng Ninh.
Ngoài bất động sản, cơ quan thi hành án còn phải xử lý nhiều tài sản khác như cổ phần, cổ phiếu, phần vốn góp, cùng hàng loạt động sản giá trị lớn như túi xách hàng hiệu, du thuyền, siêu xe...
Đầu năm nay, Thi hành án dân sự TP HCM từng đưa du thuyền The Reverie Saigon của bà Lan ra đấu giá với giá khởi điểm 52 tỷ đồng nhưng không có người mua. Sau nhiều lần đấu giá bất thành, giá khởi điểm trong đợt đấu giá tháng này giảm còn 42,5 tỷ đồng.
Đến đầu tháng 5, Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản TP HCM tiếp tục thông báo đấu giá trực tuyến hai chiếc túi Hermes bạch tạng của bà Lan.
Trong đó, một túi Hermes size 30 màu trắng có giá khởi điểm 2,34 tỷ đồng; chiếc còn lại cùng nhãn hiệu, size 25, đính đá trắng trên khóa và viền túi, được chào giá 1,77 tỷ đồng.
Hai tài sản được đấu giá riêng lẻ, bước giá mỗi lần trả là 50 triệu đồng. Người tham gia phải đặt cọc trước 20% giá khởi điểm và được xem tài sản trước khi đấu giá.
1:32
Cán bộ Thi hành án dân sự TP HCM chia sẻ về phần mềm vụ bà Trương Mỹ Lan. Video: Phạm Dự
Hồi tháng 4/2025, TAND Cấp cao tại TP HCM xử phúc thẩm giai đoạn 2, chấp nhận kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt của bà Trương Mỹ Lan, tuyên giảm án tù chung thân xuống 20 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; giữ nguyên hình phạt 12 năm tù về tội Rửa tiền và 8 năm tù về tội Vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới; tổng hợp hình phạt là 30 năm tù (mức cao nhất của hình phạt tù có thời hạn).
Trước đó, tại giai đoạn một vụ án hồi 12/2024, bà Lan bị TAND Cấp cao tại TP HCM giữ nguyên án tử hình về tội Tham ô tài sản; Đưa hối lộ và Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Bà bị buộc bồi thường số tiền gần 674.000 tỷ đồng cho SCB.
Theo phán quyết, nếu bà Lan tích cực khắc phục 3/4 hậu quả sẽ được xem xét chuyển sang chung thân. Tổng cộng ở cả hai giai đoạn bà Lan có nghĩa vụ thi hành hơn 704.000 tỷ đồng.
Bà Trương Mỹ Lan tại phiên tòa phúc thẩm hồi tháng 5/2025. Ảnh: Thanh Tùng
Áp lực đặt lên ngành thi hành án không chỉ nằm ở tiến độ mà còn ở yêu cầu chính xác tuyệt đối. Khối tài sản phải xử lý trải rộng từ bất động sản, cổ phần, trái phiếu đến nhiều giao dịch tài chính phức tạp.
Nhiều ngày đêm, tại trụ sở Thi hành án dân sự TP HCM trên đường Nguyễn Văn Lượng, hàng chục chấp hành viên cùng kỹ sư công nghệ thông tin, nhân viên kế toán, văn phòng... miệt mài xây dựng phần mềm phục vụ thi hành án vụ bà Trương Mỹ Lan.
"Làm thủ công thì đến bao giờ?", câu hỏi liên tục được đặt ra trong các cuộc họp. Từ thực tế xử lý hồ sơ, các chấp hành viên cho rằng cách làm truyền thống không còn đáp ứng được yêu cầu về tốc độ và độ chính xác. Cuối cùng, ngành thi hành án quyết định số hóa toàn bộ quy trình và xây dựng phần mềm riêng mang tên "quản lý trái chủ".
Yêu cầu đặt ra cho hệ thống này là vừa xử lý nhanh, tiết kiệm thời gian, vừa đảm bảo công khai, minh bạch và "chính xác tuyệt đối".
Một chấp hành viên Phòng 2, Thi hành án dân sự TP HCM cho biết thông thường cơ quan thi hành án chỉ tham gia sau khi bản án có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, với vụ bà Trương Mỹ Lan, ngay từ giai đoạn điều tra, đơn vị đã phối hợp cùng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) và VKSND Tối cao.
Lực lượng của ba ngành sau đó cùng tiếp nhận tang vật, rà soát việc kê biên các tài sản như tiền, vàng, bất động sản và nhiều tài sản khác.
Sau khi thụ lý hồ sơ, Thi hành án dân sự TP HCM thành lập ba tổ công tác với 24 chấp hành viên nhiều kinh nghiệm. Các tổ nhanh chóng bắt tay rà soát hồ sơ, kiểm tra thông tin người được thi hành án, đối chiếu các khoản thu và thực hiện thủ tục chi trả tiền cho trái chủ.
Cán bộ Thi hành án dân sự TP HCM thao tác trên phần mềm. Ảnh: Phạm Dự
Hai phần mềm chạy song song
Nếu gửi thông báo bằng giấy qua đường bưu điện, không ai biết đến bao giờ hơn 43.000 trái chủ mới nhận được. Vì vậy, ngành thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp đã phối hợp Bộ Công an để gửi thông báo qua ứng dụng VNeID, thay cho cách làm truyền thống. Phương thức này giúp rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí.
Song song đó, một phần mềm khác mang tên "quản lý trái chủ" cũng được xây dựng. Hệ thống tích hợp nhiều chức năng như danh sách người được thi hành án, quản lý chi trả và theo dõi các đợt thanh toán.
Các chấp hành viên phối hợp cùng cán bộ văn phòng, công nghệ thông tin mất ba tháng để hoàn thiện phần mềm. Sau đó, khoảng 50 người thay nhau ngày đêm nhập dữ liệu thông tin của hàng chục nghìn trái chủ.
Theo cơ quan thi hành án, việc ứng dụng công nghệ thông tin trở thành bước ngoặt trong quá trình thi hành án vụ bà Trương Mỹ Lan. Nếu trước đây một bộ hồ sơ phải chuyển qua nhiều phòng ban để xin chữ ký thì nay chỉ cần vài thao tác trên máy tính. Mỗi lần cần chỉnh sửa thông tin cũng nhanh và gọn hơn nhiều so với cách làm thủ công phải in, ký và làm lại giấy tờ từ đầu.
Giao diện phần mềm quản lý trái chủ. Ảnh: Phạm Dự
Một chấp hành viên dẫn lại kinh nghiệm thi hành án cho hơn 4.500 người trong vụ Alibaba để thấy rằng nếu làm thủ công sẽ mất rất nhiều thời gian.
"Ví dụ mỗi ngày chi trả được khoảng 100 người thì để trả xong cho 4.500 người cũng mất khoảng 45 ngày. Hơn nữa, trả kiểu này sẽ có người thắc mắc vì sao mình nhận chậm hơn người khác", cán bộ này nói.
Với phần mềm quản lý trái chủ, toàn bộ thông tin người được thi hành án đều hiển thị trên hệ thống. Sau mỗi lần xử lý được tài sản, chấp hành viên chỉ cần nhập số tiền, phần mềm sẽ tự động phân chia theo tỷ lệ được nhận của từng người.
"Cuối cùng, chỉ bằng một cú click chuột, tất cả trái chủ sẽ nhận tiền cùng lúc", một chấp hành viên nói.
Theo Thi hành án dân sự TP HCM, việc áp dụng công nghệ trong lĩnh vực này không chỉ đòi hỏi "chính xác tuyệt đối" mà còn phải đáp ứng yêu cầu bảo mật rất nghiêm ngặt. Tuy nhiên, chính áp lực đó cũng buộc các chấp hành viên phải tỉ mỉ, kiên nhẫn và sáng tạo hơn trong quá trình xử lý vụ án chưa từng có tiền lệ này.
9 đợt chi trả tiền cho trái chủ trong vụ Vạn Thịnh Phát. Đồ họa: Phạm Dự
Theo các chấp hành viên, trước đây sau khi xử lý tài sản, tiền sẽ được chuyển qua Kho bạc Nhà nước rồi mới chi trả cho người được thi hành án. Quy trình này mất nhiều thời gian vì phải làm công văn, gửi nhận giấy tờ qua nhiều khâu, đồng thời phát sinh thêm chi phí bưu chính, in ấn.
Chưa kể, nếu chi trả theo cách cũ, mỗi ngày cũng chỉ giải quyết được khoảng 50 người. Với gần 43.000 trái chủ trong vụ Vạn Thịnh Phát, quá trình này có thể kéo dài tới 860 ngày, tương đương hơn 2 năm.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp toàn bộ quy trình được rút gọn chỉ còn vài thao tác trên phần mềm quản lý trái chủ. Sau khi thu hồi được tiền, chấp hành viên rà soát dữ liệu, xác định chi phí thi hành án và tỷ lệ được nhận của từng người.
"Chỉ cần nhập số tiền vào, hệ thống sẽ tự tính phí thi hành án, trường hợp nào được miễn phí, ai là người chịu phí và mỗi trái chủ được nhận bao nhiêu tiền theo tỷ lệ. Sau khi lãnh đạo duyệt, chấp hành viên chỉ cần ấn nút chuyển tiền, tiền sẽ đi thẳng từ tài khoản của cơ quan thi hành án đến tài khoản của trái chủ", một chấp hành viên cho biết.
Nhờ phần mềm này, người dân không còn phải trực tiếp đến cơ quan thi hành án ký giấy tờ hay nhận tiền mặt như trước. Việc chi trả được thực hiện hoàn toàn qua tài khoản ngân hàng.
Sau khi bản án phúc thẩm có hiệu lực, tháng 6/2025, Thi hành án dân sự TP HCM ra quyết định thi hành án, buộc bà Trương Mỹ Lan bồi hoàn hơn 30.081 tỷ đồng cho các bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thuộc các mã trái phiếu nằm trong bản án.
"Chỉ với một lệnh duy nhất, cơ quan thi hành án đã thực hiện 9 đợt chuyển tiền đồng loạt cho gần 43.000 đương sự với tổng số hơn 12.000 tỷ đồng. Đến nay, hệ thống vẫn đảm bảo độ chính xác tuyệt đối và chưa phát sinh khiếu nại", ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP HCM, nói và cho rằng kết quả này "ngoài sức tưởng tượng".
Ông Đỗ Phong Hóa, Phó trưởng Thi hành án dân sự TP HCM. Ảnh: Phạm Dự
Khối tài sản khổng lồ
Theo quyết định thi hành án, bà Trương Mỹ Lan có trách nhiệm bồi thường hơn 30.000 tỷ đồng cho hơn 43.000 trái chủ, gồm các bị hại và người có quyền, nghĩa vụ liên quan thuộc các mã trái phiếu QT-2018.12.1; SET.H2025; ADC-2018.09; ADC-2019.01; ADC-2018.09.01 và SNW-2018.10.
Hiện vẫn còn 534 trái chủ chưa cung cấp thông tin tài khoản nên cơ quan thi hành án chưa thể chi trả. Số tiền này đã được gửi tiết kiệm để chờ xử lý tiếp theo.
Không chỉ áp lực ở khâu chi tiền, Thi hành án dân sự TP HCM còn phải xử lý khối tài sản được đánh giá "lớn chưa từng có" trong lịch sử ngành. Riêng bất động sản đã có hơn 1.169 tài sản bị kê biên, trong đó TP HCM chiếm 1.026 bất động sản, còn lại nằm rải rác ở Tây Ninh, Lâm Đồng, Hà Nội, Huế, Đồng Nai và Quảng Ninh.
Ngoài bất động sản, cơ quan thi hành án còn phải xử lý nhiều tài sản khác như cổ phần, cổ phiếu, phần vốn góp, cùng hàng loạt động sản giá trị lớn như túi xách hàng hiệu, du thuyền, siêu xe...
Đầu năm nay, Thi hành án dân sự TP HCM từng đưa du thuyền The Reverie Saigon của bà Lan ra đấu giá với giá khởi điểm 52 tỷ đồng nhưng không có người mua. Sau nhiều lần đấu giá bất thành, giá khởi điểm trong đợt đấu giá tháng này giảm còn 42,5 tỷ đồng.
Đến đầu tháng 5, Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản TP HCM tiếp tục thông báo đấu giá trực tuyến hai chiếc túi Hermes bạch tạng của bà Lan.
Trong đó, một túi Hermes size 30 màu trắng có giá khởi điểm 2,34 tỷ đồng; chiếc còn lại cùng nhãn hiệu, size 25, đính đá trắng trên khóa và viền túi, được chào giá 1,77 tỷ đồng.
Hai tài sản được đấu giá riêng lẻ, bước giá mỗi lần trả là 50 triệu đồng. Người tham gia phải đặt cọc trước 20% giá khởi điểm và được xem tài sản trước khi đấu giá.
1:32
Cán bộ Thi hành án dân sự TP HCM chia sẻ về phần mềm vụ bà Trương Mỹ Lan. Video: Phạm Dự
Hồi tháng 4/2025, TAND Cấp cao tại TP HCM xử phúc thẩm giai đoạn 2, chấp nhận kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt của bà Trương Mỹ Lan, tuyên giảm án tù chung thân xuống 20 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; giữ nguyên hình phạt 12 năm tù về tội Rửa tiền và 8 năm tù về tội Vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới; tổng hợp hình phạt là 30 năm tù (mức cao nhất của hình phạt tù có thời hạn).
Trước đó, tại giai đoạn một vụ án hồi 12/2024, bà Lan bị TAND Cấp cao tại TP HCM giữ nguyên án tử hình về tội Tham ô tài sản; Đưa hối lộ và Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng. Bà bị buộc bồi thường số tiền gần 674.000 tỷ đồng cho SCB.
Theo phán quyết, nếu bà Lan tích cực khắc phục 3/4 hậu quả sẽ được xem xét chuyển sang chung thân. Tổng cộng ở cả hai giai đoạn bà Lan có nghĩa vụ thi hành hơn 704.000 tỷ đồng.
Bà Trương Mỹ Lan tại phiên tòa phúc thẩm hồi tháng 5/2025. Ảnh: Thanh Tùng
