Ngày càng nhiều lao động trẻ chủ động từ chối thăng chức dù có cơ hội. Đằng sau lựa chọn tưởng như nghịch lý ấy là sự thay đổi trong cách nhìn về thành công và bài toán nhân sự mới của doanh nghiệp.
Sau 5 năm làm việc tại một công ty tài chính, Abhishek Sharma cuối cùng cũng được bổ nhiệm vào vị trí quản lý - cột mốc mà nhiều người trẻ vẫn xem là dấu hiệu của một sự nghiệp thành công. Nhưng chỉ vài tháng sau, anh chủ động xin thôi chức để quay trở lại công việc chuyên môn.
Điều khiến Sharma kiệt sức không phải những con số hay áp lực hoàn thành chỉ tiêu. Thứ bào mòn anh là trách nhiệm phải đứng giữa những đồng nghiệp từng là bạn bè, giải quyết mâu thuẫn trong nhóm, chịu trách nhiệm cho mọi quyết định và luôn mang cảm giác mình có thể khiến ai đó thất vọng. Sharma nhận ra chiếc ghế quản lý không còn đáng để đánh đổi bằng thời gian, sức khỏe tinh thần và cuộc sống cá nhân.
Câu chuyện của anh không còn là trường hợp cá biệt bởi ngày càng nhiều lao động trẻ trên thế giới chủ động từ chối thăng chức hoặc rời bỏ vị trí quản lý sau thời gian ngắn đảm nhiệm. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách thế hệ trẻ định nghĩa thành công, đồng thời buộc doanh nghiệp phải nhìn lại mô hình thăng tiến vốn được xem là chuẩn mực suốt nhiều thập kỷ.
Từng là đích đến của sự nghiệp, vị trí quản lý giờ đây lại trở thành lựa chọn mà nhiều lao động trẻ chủ động từ chối (Ảnh: CTO Magazine).
Khi chức danh không còn là phần thưởng hấp dẫn
Nếu trước đây, trở thành quản lý gần như là bước tiến tất yếu của một người đi làm, thì với gen Z, đó chỉ còn là một trong nhiều lựa chọn.Khảo sát của Robert Walters North tại Anh cho thấy hơn một nửa lao động gen Z không muốn đảm nhận vai trò quản lý, trong khi gần 3/4 người trẻ mong muốn phát triển theo hướng trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình. Ông Tomasz Szklarski, CEO Enpulse và chuyên gia về gắn kết nhân sự, cho biết: "Chỉ khoảng 6% người thuộc thế hệ gen Z muốn đảm nhận các vị trí quản lý cấp cao".
Những con số này phản ánh một thực tế đáng chú ý rằng tham vọng của người trẻ không biến mất, nhưng đích đến của tham vọng đã thay đổi. Theo ông Tomasz, gen Z không quay lưng với sự nghiệp. Họ chỉ nhìn thấy rất rõ những gì đang chờ đợi phía sau chiếc ghế quản lý.
Trong vài năm trở lại đây, phạm vi công việc của các nhà quản lý ngày càng mở rộng. Nếu trước đây một quản lý trực tiếp phụ trách khoảng 5-6 nhân viên, hiện nay con số này có thể tăng gấp đôi. Họ không chỉ chịu trách nhiệm về doanh thu hay hiệu suất công việc, mà còn phải đào tạo nhân sự, giải quyết xung đột, hỗ trợ phát triển nghề nghiệp, chăm lo sức khỏe tinh thần của nhân viên và xử lý hàng loạt vấn đề phát sinh trong vận hành.
Bà Lucy Bisset, Giám đốc Robert Walters North, nhận định: "Từ chối thăng chức không phải là sự từ chối vai trò lãnh đạo, mà là sự từ chối định nghĩa cũ về lãnh đạo trong môi trường doanh nghiệp". Theo bà, thay vì theo đuổi chức danh, nhiều người lựa chọn trở thành chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực của mình.
Sự thay đổi này cũng phản ánh một thực tế rộng lớn hơn của thị trường lao động sau đại dịch Covid-19. Những năm gần đây, người lao động ngày càng coi trọng sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống, tính linh hoạt, cơ hội học hỏi và chất lượng cuộc sống hơn là những biểu tượng quyền lực trong doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, vị trí quản lý không còn mặc nhiên được xem là phần thưởng hấp dẫn nhất.
Gen Z không từ chối thăng tiến mà họ chỉ không còn tin rằng trở thành sếp là cách duy nhất để thành công (Ảnh: Advertising Vietnam).
Chiếc ghế quản lý ngày càng "nặng"
Không chỉ quản trị con người, nhiều nhà quản lý ngày nay còn phải gánh thêm hàng loạt công việc vận hành vốn không thuộc chuyên môn. Theo tạp chí Fast Company, đây là "gánh nặng công việc vô hình". Đó có thể là việc xử lý sự cố Wi-Fi, theo dõi hợp đồng thuê văn phòng, giám sát bảo trì thiết bị, giải quyết các vấn đề hậu cần hay nhiều công việc hành chính phát sinh khác.Theo chuyên gia, các nhà quản lý có thể mất trung bình khoảng 15 giờ mỗi tháng cho những công việc này - quỹ thời gian gần tương đương với thời gian họ cần để xây dựng chiến lược, huấn luyện nhân viên hoặc phát triển hoạt động kinh doanh. Khi những công việc mang tính vận hành ngày càng lấn át vai trò lãnh đạo, chiếc ghế quản lý dần mất đi sức hấp dẫn.
Người trẻ quan sát rất rõ điều đó. Họ nhận thấy làm quản lý không chỉ đồng nghĩa với nhiều quyền hạn hơn, mà còn đi kèm trách nhiệm lớn hơn, thời gian cá nhân ít hơn và áp lực tinh thần cao hơn. Trong khi đó, mức thu nhập tăng thêm ở nhiều doanh nghiệp lại không đủ để bù đắp những đánh đổi ấy.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng xu hướng này đặt ra một câu hỏi ngược lại cho chính gen Z. Lãnh đạo luôn gắn với trách nhiệm. Nếu ngày càng nhiều người giỏi lựa chọn phát triển chuyên môn nhưng không muốn quản lý con người, doanh nghiệp sẽ tìm đâu ra thế hệ lãnh đạo kế cận? Đây là bài toán mà không chỉ doanh nghiệp, mà cả người lao động cũng sẽ phải đối mặt trong những năm tới.
Doanh nghiệp sẽ phải thay đổi để giữ người giỏi
Sự lan rộng của xu hướng chủ động không làm sếp diễn ra trong bối cảnh nhiều nền kinh tế, đặc biệt ở châu Âu, đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và thiếu hụt lao động. Nếu lực lượng quản lý kế cận tiếp tục thu hẹp, các doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì hiệu quả vận hành và chuẩn bị đội ngũ lãnh đạo cho tương lai."Nếu chúng ta không đào tạo được thế hệ quản lý mới và chuẩn bị cho họ sẵn sàng chịu trách nhiệm dẫn dắt các nhóm, các tổ chức sẽ ngày càng gặp khó khăn trong việc duy trì hiệu quả hoạt động", ông Szklarski cảnh báo.
Doanh nghiệp sẽ phải thiết kế lại lộ trình thăng tiến nếu muốn thu hút và giữ chân đội ngũ quản lý kế cận (Ảnh: LinkedIn).
Hiện nay, AI có thể hỗ trợ người quản lý xử lý công việc, nhưng vẫn chưa thể thay thế khả năng dẫn dắt con người. Vì thế, có lẽ, điều doanh nghiệp cần thay đổi không phải là tìm cách thuyết phục gen Z thích làm sếp hơn, mà là xây dựng nhiều con đường để người lao động phát triển sự nghiệp. Một nhân viên giỏi chuyên môn cũng cần có cơ hội được ghi nhận, tăng thu nhập và thăng tiến mà không buộc phải trở thành người quản lý.
Nói cách khác, xu hướng này buộc doanh nghiệp phải nhìn lại một quan niệm đã tồn tại nhiều thập kỷ, đó là "liệu làm sếp có còn là đích đến duy nhất của một sự nghiệp thành công?". Bởi nếu chiếc ghế quản lý vẫn đồng nghĩa với áp lực ngày càng lớn nhưng giá trị nhận lại không thay đổi, sẽ không chỉ gen Z, mà cả những thế hệ lao động sau này cũng có thể lựa chọn một con đường khác.
