*Tay buôn chưa tìm thấy lối ra*
Wall Street Journal (WSJ) vừa đăng bài nhận định khá thuyết phục ở hai tầng — ngoại giao và chính trị nội bộ Mỹ.
Ông Trump từng hy vọng rằng việc mở lại eo biển Hormuz sẽ cho phép ông tuyên bố thắng lợi và hạ nhiệt căng thẳng với Iran — ngay cả khi không có thỏa thuận hạt nhân — nhưng Tehran lại đưa ra những yêu sách ngày càng gay gắt.
Những yêu cầu mới của Tehran thực sự là một gói rất khó nuốt đối với Washington:
1 - Mỹ rút lực lượng khỏi khu vực;
2 - chấm dứt phong tỏa hải quân;
3 - dỡ bỏ trừng phạt;
4- trả lại tài sản Iran bị phong tỏa;
5 - bồi thường thiệt hại chiến tranh;
6 - và đổi lại Iran mới mở hoàn toàn Hormuz
Theo Reuters và một số nguồn khác, Mohammad Bagher Zolghadr, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, thực sự tuyên bố Hormuz sẽ chưa mở lại cho đến khi Mỹ đáp ứng các yêu cầu của Iran.
Reuters cũng nói Iran cho biết thỏa thuận với Oman đang gần đạt được, nhưng Tehran đồng thời nhấn mạnh rằng thỏa thuận Oman không đủ để tự động mở lại Hormuz. Iran coi đây chỉ là một phần của bài toán. Nói cách khác Iran–Oman deal khác với eo biển Hormuz mở cửa hoàn toàn.
Deal với Oman có thể giúp thiết lập một cơ chế/tuyến hàng hải mới, nhưng quyền kiểm soát, phí dịch vụ, an ninh tàu bè và đặc biệt là vai trò của Mỹ vẫn chưa được giải quyết.
Điều 3, 4, 5 và 6 đặc biệt khó đối với Trump. Không chỉ vì vấn đề chính trị mà còn vì chúng liên quan đến những chính sách rộng hơn rất nhiều so với riêng Hormuz.
Nhưng tôi lại không nghĩ Iran thực sự mong Mỹ chấp nhận cả 6 điều. Đây mới là chỗ cho thấy Iran đang chơi cao tay.
Tehran có thể đang đưa ra giá mở cửa ban đầu cực cao, sau đó mới thương lượng xuống.
Ví dụ, Iran nói: “Muốn Hormuz mở? Mỹ phải bỏ trừng phạt, rút quân, bồi thường, trả tài sản…”, còn Washington chắc chắn sẽ nói NO.
Sau đó Iran có thể giảm xuống: “Được, không cần tất cả các trừng phạt. Hãy giải tỏa một phần tài sản Iran, giảm một số trừng phạt, cam kết không tấn công Iran và chấp nhận cơ chế an ninh hàng hải…”
Đấy mới có thể là vùng thỏa hiệp thực tế.
Một nghịch lý rất thú vị là chính Iran cũng đang chịu thiệt rất lớn khi Hormuz đóng cửa.
Eo biển này là tuyến huyết mạch của dầu khí thế giới; khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua khu vực này. Vì vậy Tehran không thể đóng cửa vô thời hạn mà không tự gây tổn thất cho mình.
Nhưng Iran có một lợi thế: càng kéo dài, áp lực kinh tế và chính trị lên Mỹ, các nước vùng Vịnh và thị trường năng lượng càng lớn. Do đó Iran có thể đang tính: “Tôi không cần thắng tất cả. Tôi chỉ cần khiến Mỹ phải trả một cái giá đủ lớn để mở Hormuz”.
Hiện nay không có bằng chứng nào đáng tin cậy nào cho phép kết luận Iran đã mất khả năng phát triển vũ khí hạt nhân. Ngược lại, vấn đề lớn nhất là chúng ta không còn biết chính xác chương trình của Iran đang ở đâu.
Điều đáng lo nhất là:
- IAEA ước tính Iran có khoảng 440 kg uranium làm giàu tới 60% trước các cuộc tấn công; đây là mức rất gần cấp độ vũ khí.
- Sau khi Trump tuyên bố hủy bỏ thỏa thuận thời tổng thống Obama , IAEA mất khả năng xác minh vị trí và tình trạng của kho uranium này vì Iran đình chỉ quyền tiếp cận của thanh sát viên.
- Có những đánh giá cho rằng một lượng lớn uranium đã được di chuyển khỏi các cơ sở bị tấn công trước khi bom rơi, đặc biệt về khu vực Isfahan.
- Đáng chú ý hơn, một đánh giá tình báo Mỹ được Reuters đưa tin trước đây cho rằng chương trình hạt nhân Iran nhìn chung không thay đổi đáng kể sau các cuộc tấn công, tức là không thể nói chương trình đã bị xóa sổ.
Vì thế, sau 5 tháng trời trút hàng chục ngàn tấn bom xuống các cơ sở hạt nhân khác hẳn với việc Mỹ đã tiêu diệt khả năng hạt nhân của Iran.
Muốn nói Iran không còn khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, Mỹ phải biết ít nhất ba chuyện:
1. Kho uranium 60% hiện ở đâu?
2. Iran còn bao nhiêu máy ly tâm có thể sử dụng hoặc khôi phục?
3. Iran còn những cơ sở bí mật nào mà IAEA chưa tiếp cận được?
Hiện không có câu trả lời chắc chắn nào cho cả ba. Có nghĩa là đáp số “chiến thắng” mà ông Trump muốn tuyên bố là con số không!
WSJ còn cho biết Nhà Trắng đã thừa nhận việc giải phóng một phần tài sản Iran có thể cần thiết cho một thỏa thuận, dù Washington vẫn phản đối việc trả bồi thường thiệt hại.
Nói cách khác, Iran không nhất thiết phải đánh bại quân đội Mỹ, mà chỉ cần làm cho chi phí tiếp tục chiến tranh trở nên quá đắt đối với Washington.
Trong khi đó, Mỹ chắc chắn sẽ không muốn tạo tiền lệ rằng, do Mỹ gây chiến tranh khiến Iran đóng cửa một tuyến hàng hải quốc tế nên Mỹ phải trả tiền để Iran mở cửa lại.
Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, trong tuần qua, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân – Tướng Dan Caine – đã kín đáo bày tỏ với các cố vấn cấp cao khác của ông Trump rằng Mỹ cần tìm một lối thoát khỏi cuộc chiến với Iran; lý do là vì các phương án quân sự nhằm leo thang xung đột có thể phản tác dụng, và việc chỉ sử dụng sức mạnh không quân khó có thể đạt được những mục tiêu mà Tổng thống Donald Trump đã đề ra. "Ông Caine đang tìm kiếm một lối thoát," một trong những nguồn tin này nói thẳng.
Tướng Dan Caine không phải là người duy nhất cho rằng cuộc chiến đã đi đến ngã rẽ quan trọng. Ông đã thảo luận về những lo ngại liên quan đến các phương án quân sự nhằm leo thang xung đột, đồng thời đề cập đến khả năng tìm lối thoát khỏi cuộc chiến với các quan chức chủ chốt khác trong Nội các, bao gồm Giám đốc CIA John Ratcliffe, Ngoại trưởng Marco Rubio và Phó Tổng thống JD Vance.
Vốn chỉ là tay buôn, ảo tưởng sức mạnh, chưa từng có kinh nghiệm trận mạc, sẽ xoay xở ra sao để không mất thể diện?
