Captain Rogers
Phó thường dân
Vậy là cuối cùng World Cup 2026 đã khép lại sau khi Rodri, Mikel Merino và cậu bé Lamine Yamal – người "thờ" mảnh đất Palestine còn hơn cả người thân trong gia đình mình – nâng cao chiếc cúp vô địch trên đất Mỹ. Tây Ban Nha đánh bại Argentina 1-0 trong hiệp phụ nhờ bàn thắng của Ferran Torres tại MetLife Stadium, New Jersey. Một số người trong chúng ta có lẽ thở phào nhẹ nhõm và trở lại cuộc sống bình thường. Nhưng lần này, có lẽ rất nhiều khán giả theo dõi qua truyền hình, điện thoại hay laptop dường như không mấy hào hứng với giải đấu như những kỳ trước. Dường như World Cup không mang lại cái gì đó vui vẻ mà dần trở thành một "gánh nặng" trong cuộc sống.
Điều kéo họ đến với giải đấu phần lớn vẫn là sự góp mặt của những siêu sao lừng danh đã đồng hành cùng nhiều thế hệ: Lionel Messi, Cristiano Ronaldo (dù đã lớn tuổi), Neymar, Luka Modric, Harry Kane… Và đương nhiên là những cuộc tranh cãi bất tận trên mạng xã hội về ai mới là GOAT (Greatest Of All Time), kiểu đối đầu fan Messi – Ronaldo.
Một kỳ World Cup được cho là thành công về mặt tổ chức và hoành tráng, nhưng vẫn là một mớ hỗn độn lớn. Công tác trọng tài bị chỉ trích nặng nề, chủ tịch FIFA Gianni Infantino xuất hiện như một “chú hề” trên sân khấu, sự lố bịch xung quanh Donald Trump trong lễ trao cúp và cả suốt giải đấu… Mạng xã hội biến mỗi trận đấu thành chiến trường toxic, nơi người hâm mộ không chỉ cổ vũ mà còn cố gắng thể hiện xem ai “thượng đẳng” hơn và ai “vô văn hóa” hơn. Bóng đá dường như không còn là môn thể thao gắn kết sự cuồng nhiệt chung nữa, mà trở thành nơi thể hiện sự chia rẽ sâu sắc và cay cú ăn thua lẫn nhau.
Khi Messi và các đồng đội gục xuống sân sau tiếng còi mãn cuộc, người dân Argentina đương nhiên buồn. Nhưng chỉ vài ngày sau, họ phải đối mặt với những vấn đề thực tế khắc nghiệt hơn nhiều: lạm phát dù đã giảm vẫn ở mức cao so với chuẩn thế giới, áp lực kinh tế, thất nghiệp và bất ổn xã hội ở một quốc gia từng là một trong những nơi lạm phát và suy giảm kinh tế nghiêm trọng nhất châu Mỹ. Dù dưới thời Tổng thống Javier Milei, nền kinh tế đang ổn định dần với tăng trưởng dự báo khoảng 3% năm 2026 và lạm phát giảm, nhưng di sản của khủng hoảng vẫn nặng nề với tỷ lệ thất nghiệp vẫn ơcs mức rất cao và một xã hội đầy rẫy tội phạm ở mọi ngóc ngách.
Bên phía “người thắng cuộc” Tây Ban Nha cũng chẳng khá hơn nhiều về dài hạn. Cổ động viên sẽ tận hưởng niềm vui nhà vô địch thế giới lần thứ hai trong khoảng một tháng. Sau đó, họ phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế, già hóa dân số hàng đầu EU, và xã hội hỗn loạn do nhập cư không kiểm soát, kèm theo những lo ngại về an ninh và tích hợp văn hóa. Dân số Tây Ban Nha đang tăng nhờ di cư, nhưng lực lượng lao động bản địa già đi nhanh chóng, và nhập cư đóng góp lớn cho tăng trưởng nhưng cũng tạo áp lực lên nhà ở, dịch vụ công.
Việc nhắm mắt làm ngơ trước những mối lo ngại này và chỉ tận hưởng bóng đá đồng nghĩa với việc hệ thống “bánh mì và rạp xiếc” (panem et circenses) đang hoạt động hiệu quả. Cụm từ này do nhà thơ La Mã Juvenal đưa ra cách đây gần hai nghìn năm trong Satire X, mô tả cách tầng lớp thượng lưu duy trì quyền lực bằng cách đánh lạc hướng quần chúng qua thức ăn (bánh mì) và giải trí (xiếc, võ sĩ giác đấu).
Juvenal vốn mỉa mai tầng lớp trên vì để quyền lực rơi vào tay chế độ quân chủ, chứ không phải để bênh vực quần chúng hay đòi phân phối công bằng. Dù vậy, cụm từ này đã trở thành công cụ so sánh phổ biến giữa bóng đá hiện đại và các trò giải trí La Mã.
Có nhiều điểm tương đồng: cả hai đều lấp đầy sân vận động lớn, tạo hàng hóa tiêu dùng hàng loạt, cảm giác hồi hộp, và văn hóa người nổi tiếng. Nhưng cũng có khác biệt lớn. Các võ sĩ giác đấu La Mã thường chết trên đấu trường; họ là nô lệ, tù binh hoặc tội phạm – khoảng cách với khán giả rất xa. Ngược lại, các nhà tài trợ (chính trị gia) phải tự phơi bày mình trước công chúng, chứng minh sự giàu có được dùng cho lợi ích cộng đồng. Vé vào cửa thường miễn phí cho công dân La Mã, khác hẳn giá vé đắt đỏ và thương mại hóa mạnh mẽ của World Cup ngày nay.
Argentina là ví dụ điển hình thành công trong việc dùng bóng đá để che lấp bất ổn xã hội. Họ sản sinh Maradona, Messi, và khéo lồng ghép chủ nghĩa dân tộc vào trái bóng để làm mờ đi hình ảnh của một đất nước tội phạm, nghèo đói và thất nghiệp. Tây Ban Nha cũng vậy: giai đoạn 2008-2012 với hai Euro và một World Cup trùng với khủng hoảng kinh tế trầm trọng, tham những và phải nhận cứu trợ từ EU. Hai quốc gia ở hai châu lục, cùng một công thức: vô địch khi đất nước đang chia rẽ và khó khăn.
Bóng đá không tách rời chính trị; nó chính là một đấu trường quyền lực quan trọng. Nếu ở La Mã cổ đại, bánh mì và xiếc giúp dân chúng quên mâu thuẫn nội tại của Đế chế, thì ngày nay các sự kiện thể thao lớn làm điều tương tự trên quy mô toàn cầu. World Cup 2026 không giải quyết khủng hoảng kinh tế Argentina hay Tây Ban Nha, cũng không giảm căng thẳng Mỹ - Iran (khi hai bên vẫn xung đột trong thời gian giải diễn ra). Nhưng nó đẩy những vấn đề đó ra khỏi trung tâm chú ý công chúng.
Đây chính là minh chứng rõ ràng nhất rằng chính sách “bánh mì và rạp xiếc” chưa bao giờ biến mất. Nó chỉ học cách chơi bóng đá.
World Cup mang lại niềm vui, cảm xúc và bản sắc dân tộc – điều không thể phủ nhận. Nhưng khi màn xiếc kết thúc, bánh mì vẫn phải được phân phối công bằng, và các vấn đề thực sự của xã hội cần được đối mặt thay vì chỉ tạm thời che khuất. Lịch sử La Mã cho thấy, rạp xiếc có thể kéo dài sự yên bình, nhưng không thể thay thế cho quản trị tốt.
Và chỉ vài ngày nữa thôi, người Việt Nam cũng sẽ có "vinh dự" được tận hưởng một cái "bánh mì và rạp xiếc" khác mang tên AFF Cup...
[Spiderum bị xóa rồi nên tạm đăng bài lên đây, thật đáng buồn]
.png "Sex :vozvn (10):"){kind=icon}
/
