Để tìm một nhà văn Miền Nam có thể đặt lên bàn cân so sánh với Nam Cao, chúng ta không thể tìm một người viết giống hệt ông (vì văn hóa hai miền khác nhau).
Nhưng nếu xét về tầm vóc, chiều sâu tâm lý và tinh thần nhân đạo, thì ứng cử viên sáng giá nhất chính là: BÌNH NGUYÊN LỘC.
Nếu Nam Cao là "Bậc thầy giải phẫu tâm lý" của miền Bắc, thì Bình Nguyên Lộc được mệnh danh là nhà văn của "những kẻ đi tìm dĩ vãng" và phân tâm học của miền Nam.
Dưới đây là màn so găng giữa Nam Cao và Bình Nguyên Lộc:
1. Điểm TƯƠNG ĐỒNG (Tại sao lại so sánh họ?)
* Đào sâu vào nội tâm: Cả hai đều không thỏa mãn với việc chỉ mô tả hành động bên ngoài. Họ dùng ngòi bút để lặn sâu vào những góc khuất, những ẩn ức và nỗi buồn thầm kín của con người.
* Viết về người nghèo và người "lỡ vận":
* Nam Cao viết về nông dân cùng khổ, trí thức nghèo, những kẻ bị xã hội bỏ quên.
* Bình Nguyên Lộc viết về dân nhập cư, những người dân quê lên Sài Gòn kiếm sống, những thân phận lạc lõng giữa đô thị.
* Nỗi buồn thấm thía: Đọc văn của cả hai đều thấy buồn. Một nỗi buồn dai dẳng, không gào thét nhưng ám ảnh.
2. Điểm KHÁC BIỆT (Do văn hóa vùng miền)
Đây là phần thú vị nhất để thấy sự đa dạng của văn học Việt Nam:
| Tiêu chí | NAM CAO (Văn hóa Bắc Bộ) | BÌNH NGUYÊN LỘC (Văn hóa Nam Bộ) |
|---|---|---|
| Cốt lõi bi kịch | Bi kịch của Nhân phẩm.
Nỗi sợ lớn nhất của nhân vật Nam Cao là "bị tha hóa", bị coi là con vật (như Du sợ mình tàn nhẫn, Chí Phèo sợ không được làm người lương thiện). | Bi kịch của Sự Lạc lõng (Mất gốc).
Nỗi đau lớn nhất của nhân vật Bình Nguyên Lộc là nỗi nhớ quê, sự bơ vơ, cảm giác bị bứng ra khỏi cội nguồn văn hóa (Tác phẩm: Rừng mắm, Thầm lặng). |
| Cách giải quyết | Dằn vặt, mổ xẻ.
Nhân vật tự đấu tranh, tự chửi rủa mình. Không khí truyện thường căng thẳng, ngột ngạt. | Chấp nhận, man mác.
Nhân vật thường mang nỗi buồn nhẹ nhàng hơn, bao dung hơn. Họ chấp nhận số phận một cách tình cảm, đậm chất Nam Bộ. |
| Giọng văn | Sắc lạnh, triết lý, đôi khi chua chát. | Đầm thắm, nhẹ nhàng, giàu tình cảm, mang hơi hướng phân tâm học. |
| Bối cảnh | Cái làng cũ kỹ, tù đọng, chật hẹp. | Vùng đất mới, sự di dân, sự giao thoa giữa cũ và mới. |
3. MỘT ỨNG CỬ VIÊN KHÁC: HỒ BIỂU CHÁNH
Nếu xét về vai trò "Người đặt nền móng" cho dòng văn học hiện thực, thì phải nhắc đến Hồ Biểu Chánh.
* Nam Cao là đỉnh cao của văn học hiện thực phê phán miền Bắc (giai đoạn sau 1930).
* Hồ Biểu Chánh là người khai mở dòng tiểu thuyết hiện thực miền Nam (từ những năm 1920).
Tuy nhiên, Hồ Biểu Chánh khác Nam Cao ở chỗ:
* Nam Cao viết thiên về Tâm lý (Internal).
* Hồ Biểu Chánh viết thiên về Cốt truyện và Đạo đức (External). Ông kể chuyện cực hay, mâu thuẫn gia đình, xã hội rõ ràng, đề cao nhân nghĩa (Ở hiền gặp lành), chứ không đi quá sâu vào sự phức tạp, giằng xé của nội tâm như Nam Cao.
4. KẾT LUẬN CHO BẠN
* Nếu bạn thích cái chất triết lý, dằn vặt, "hack não" của Nam Cao \rightarrow Hãy đọc Bình Nguyên Lộc (hoặc Trang Thế Hy - một nhà văn Nam Bộ khác viết truyện ngắn cực kỳ sâu sắc, cô đọng, được ví như "Nam Cao của Nam Bộ" ở thể loại truyện ngắn).
* Nếu bạn muốn đọc một cốt truyện hấp dẫn, đời thường, đậm chất Nam Bộ xưa \rightarrow Hãy đọc Hồ Biểu Chánh (như Con nhà nghèo, Khóc thầm, Ngọn cỏ gió đùa).
Gợi ý:, hãy thử đọc truyện ngắn Rừng Mắm của Bình Nguyên Lộc. Nó vừa nói về sự đấu tranh sinh tồn vừa nói về tình yêu đất đai rất cảm động.